Τι λένε οι επιστήμονες
Ένα νέο γεωλογικό μυστήριο αποκαλύπτουν οι τελευταίες σεισμολογικές έρευνες κάτω από τη Νέα Αγγλία, όπου οι επιστήμονες εντόπισαν έναν άγνωστο μέχρι σήμερα κατακόρυφο σχηματισμό δίπλα σε μια τεράστια περιοχή ασυνήθιστα θερμού πετρώματος.
Η περιοχή, γνωστή ως Northern Appalachian Anomaly (NAA), έχει διάμετρο περίπου 400 χιλιομέτρων και βρίσκεται σε βάθος 60 έως 200 χιλιομέτρων κάτω από τη Νέα Αγγλία.
Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι η θερμή αυτή μάζα μετακινείται αργά προς τα νοτιοδυτικά και ενδέχεται σε 10 έως 15 εκατομμύρια χρόνια να βρεθεί κάτω από τη Νέα Υόρκη.
Η νέα μελέτη, από ερευνητές του Yale και του University of Minnesota, προσφέρει την πιο λεπτομερή μέχρι σήμερα εικόνα του υπεδάφους της περιοχής, χρησιμοποιώντας σεισμικά δεδομένα από σεισμούς που σημειώθηκαν σε μεγάλη απόσταση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η NAA περιορίζεται στον ανώτερο μανδύα. Ωστόσο, κάτω από το Κονέκτικατ εντόπισαν μια πολύ διαφορετική δομή.
Πρόκειται για έναν στενό, σχεδόν κατακόρυφο όγκο πετρώματος, ο οποίος φαίνεται να εκτείνεται σε βάθος περίπου 660 χιλιομέτρων, μέχρι το όριο της μεταβατικής ζώνης του μανδύα.
Το στοιχείο που τον διαφοροποιεί είναι η συμπεριφορά των σεισμικών κυμάτων. Ενώ αυτά επιβραδύνονται όταν περνούν από τη θερμή NAA, στον συγκεκριμένο σχηματισμό κινούνται ταχύτερα, γεγονός που δείχνει ότι αποτελείται πιθανότατα από ψυχρότερο και πυκνότερο υλικό.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα την προέλευση της δομής. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι πρόκειται για τμήμα της λιθόσφαιρας της Βόρειας Αμερικής που αποσπάστηκε και άρχισε να βυθίζεται στον μανδύα.
Μια δεύτερη θεωρία θέλει τον σχηματισμό να αποτελεί μέρος ενός τεράστιου κυκλώματος θερμικής συναγωγής, όπου θερμό υλικό ανεβαίνει και ψυχρότερο, πυκνότερο πέτρωμα κατεβαίνει.
Πώς «είδαν» οι επιστήμονες το εσωτερικό της Γης
Για να χαρτογραφήσουν τις δομές, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν σεισμική τομογραφία, μια μέθοδο που θυμίζει την αξονική τομογραφία στην ιατρική.
Αντί για ακτίνες Χ, αξιοποιούνται τα σεισμικά κύματα. Καθώς αυτά διασχίζουν το εσωτερικό της Γης, η ταχύτητά τους μεταβάλλεται ανάλογα με τη θερμοκρασία, την πυκνότητα και τη σύσταση των πετρωμάτων.
Στη μελέτη αξιοποιήθηκαν δεδομένα από μόνιμους σεισμολογικούς σταθμούς στις ΗΠΑ και τον Καναδά, καθώς και από προσωρινά δίκτυα που είχαν εγκατασταθεί σε διάφορες περιοχές της Νέας Αγγλίας. Η πυκνότητα των προσωρινών σταθμών επέτρεψε την ανίχνευση μικρότερων δομών που δεν ήταν εύκολο να διακριθούν σε παλαιότερες έρευνες.
Γιατί υπάρχει τόσο θερμό πέτρωμα σε μια ήρεμη περιοχή;
Η ύπαρξη της NAA αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα γεωλογικά αινίγματα της περιοχής. Τόσο θερμές περιοχές στον μανδύα συνδέονται συχνά με ηφαιστειακή δραστηριότητα ή με όρια τεκτονικών πλακών. Η Νέα Αγγλία, όμως, βρίσκεται μακριά από ενεργό όριο και δεν χαρακτηρίζεται από ηφαίστεια.
Μελέτη του 2025 είχε προτείνει ότι η NAA αποτελεί μέρος ενός αργά μετακινούμενου «κύματος» στον μανδύα, το οποίο μπορεί να δημιουργήθηκε πριν από περίπου 80 εκατομμύρια χρόνια, όταν άρχισε ο διαχωρισμός του Καναδά και της Γροιλανδίας.
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η αρχαία γεωλογική αναστάτωση προκάλεσε την κάθοδο πυκνών τμημάτων του μανδύα και την άνοδο θερμότερου υλικού, δημιουργώντας σταδιακά τη σημερινή ανωμαλία.
Η ίδια διαδικασία ενδέχεται να έχει συμβάλει και στη διατήρηση του μεγάλου υψομέτρου των Απαλαχίων, καθώς η θερμότητα κάτω από την ήπειρο μπορεί να απομακρύνει μέρος της πυκνής ρίζας της και να κάνει την περιοχή πιο «πλεούμενη».
Παρά τις νέες ενδείξεις, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι δεν έχει αποδειχθεί πως η θερμή μάζα και ο κατακόρυφος σχηματισμός συνδέονται μεταξύ τους.
