Τα είδη που κινδυνεύουν περισσότερο
Τα πουλιά που κάθονται πάνω σε ηλεκτροφόρα καλώδια αποτελούν μια εικόνα που βλέπουμε καθημερινά, χωρίς συνήθως να αναρωτιόμαστε πώς είναι δυνατόν να παραμένουν εκεί χωρίς να παθαίνουν ηλεκτροπληξία.
Η εξήγηση βρίσκεται στη διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού.
Όταν ένα πτηνό πατά και με τα δύο πόδια στο ίδιο καλώδιο, τα δύο σημεία στα οποία ακουμπά έχουν ουσιαστικά το ίδιο ηλεκτρικό δυναμικό, με αποτέλεσμα να μην δημιουργείται η απαραίτητη διαφορά δυναμικού για να περάσει ρεύμα μέσα από το σώμα του.
Όπως εξηγεί ο Δημήτρης Μπακαλούδης, καθηγητής Οικολογίας και Διαχείρισης Άγριας Πανίδας στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, «δεν κινδυνεύουν από ηλεκτροπληξία όταν κάθονται στο ίδιο καλώδιο, επειδή τα δύο τους πόδια έχουν παρόμοιο ηλεκτρικό δυναμικό, οπότε δεν διαπερνά το σώμα τους το ηλεκτρικό ρεύμα (ηλεκτρόνια)».
Η κατάσταση αλλάζει όταν το πτηνό ακουμπήσει ταυτόχρονα δύο διαφορετικά σημεία με διαφορετικό δυναμικό.
«Κινδυνεύουν όμως από ηλεκτροπληξία όταν έρθουν σε επαφή με δύο διαφορετικά καλώδια (π.χ. λόγω του μεγάλου ανοίγματος των φτερών τους, όπως συμβαίνει με τα αρπακτικά πτηνά ή τους πελαργούς) ή όταν έρχονται σε επαφή με αντικείμενο που συνδέεται με το έδαφος», σημειώνει ο καθηγητής.
«Σ’ αυτές τις δύο περιπτώσεις, λόγω διαφοράς δυναμικού, το ρεύμα (ηλεκτρόνια) διαπερνά το σώμα του πτηνού και έτσι θανατώνονται», προσθέτει.
Ποια πουλιά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο
Δεν είναι όλα τα είδη εξίσου ευάλωτα στις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Ιδιαίτερα εκτεθειμένα είναι τα μεγάλα πτηνά, καθώς το άνοιγμα των φτερών τους αυξάνει την πιθανότητα να έρθουν ταυτόχρονα σε επαφή με δύο διαφορετικά καλώδια.
«Τα περισσότερο ευάλωτα σε ηλεκτροπληξίες είναι τα πτηνά με μεγάλο άνοιγμα φτερών και όσα χρησιμοποιούν συχνά υποδομές ηλεκτρισμού», αναφέρει ο κ. Μπακαλούδης.
Όπως εξηγεί, στην κατηγορία αυτή ανήκουν πολλά αρπακτικά πτηνά, αλλά και είδη που χρησιμοποιούν συστηματικά τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις ως σημεία ανάπαυσης ή παρατήρησης.
«Τα πτηνά με μεγάλο άνοιγμα φτερών είναι οι περισσότεροι αετοί, οι γύπες, οι γερακίνες και άλλα αρπακτικά πτηνά, οι πελαργοί, οι πελεκάνοι και αρκετοί ερωδιοί», σημειώνει.
Ο ίδιος εξηγεί ότι ο κίνδυνος αυξάνεται και λόγω της συμπεριφοράς ορισμένων ειδών:
«Επίσης, αρκετά είδη πτηνών χρησιμοποιούν τις υποδομές ηλεκτρισμού για φωλεοποίηση (π.χ. οι πελαργοί και ορισμένα αρπακτικά) και, με αυτόν τον τρόπο, έχουν αυξημένες πιθανότητες κατά την προσέγγιση ή την αποχώρησή τους από τη φωλιά οι φτερούγες τους να έρθουν σε επαφή με δύο καλώδια και να πάθουν ηλεκτροπληξία».
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα ενήλικα πουλιά, καθώς μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν και οι νεοσσοί όταν αρχίζουν να πετούν.
«Το ίδιο συμβαίνει και με τους νεοσσούς αυτών των ειδών, οι οποίοι λόγω απειρίας έρχονται σε επαφή με καλώδια κατά τις πρώτες δοκιμαστικές πτήσεις τους», αναφέρει ο καθηγητής.
Τα καλώδια ως σημεία παρατήρησης
Για αρκετά είδη, οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δεν αποτελούν απλώς ένα τυχαίο σημείο στο οποίο μπορεί να προσγειωθούν. Τα καλώδια, οι στύλοι και οι πυλώνες χρησιμοποιούνται συχνά για κούρνιασμα και αναζήτηση τροφής.
«Ορισμένα είδη πτηνών χρησιμοποιούν τα καλώδια ή τους μεταλλικούς πυλώνες ή τους στύλους για κούρνιασμα (ανάπαυση) ή ως θέσεις επόπτευσης / αναζήτησης της τροφής τους (παθητικό κυνήγι κατά τον χειμώνα), οπότε διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να έρθουν οι φτερούγες τους σε επαφή με δύο καλώδια και να πάθουν ηλεκτροπληξία», επισημαίνει ο κ. Μπακαλούδης.
Υπάρχει, μάλιστα, και ένας διαφορετικός κίνδυνος που σχετίζεται με τις υψηλές θερμοκρασίες.
«Τέλος, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες με υψηλές θερμοκρασίες, ορισμένα είδη πτηνών που αναπαύονται κοντά σε μετασχηματιστές υψηλής τάσης μπορεί να προκαλέσουν την εκδήλωση φωτιάς στο φτέρωμά τους λόγω ιονισμού», αναφέρει ο καθηγητής του ΑΠΘ.
Πώς μπορούν να περιοριστούν οι θάνατοι
Το μέγεθος του προβλήματος στην Ελλάδα δεν έχει αποτυπωθεί με ακρίβεια, καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία για τον συνολικό αριθμό των πτηνών που χάνουν τη ζωή τους από ηλεκτροπληξίες.
Ωστόσο, σε περιοχές όπου υπάρχουν είδη που χρησιμοποιούν συστηματικά τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν σημαντική απειλή.
«Σε περιοχές όπου υπάρχει παρουσία των παραπάνω ειδών, τα καλώδια μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο ηλεκτροπληξίας», σημειώνει ο κ. Μπακαλούδης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν συγκεκριμένες παρεμβάσεις που μπορούν να περιορίσουν το πρόβλημα:
«Η αποτροπή των ηλεκτροπληξιών μπορεί να γίνει είτε με την υπογειοποίηση των καλωδίων, είτε με τη μόνωση των υπέργειων καλωδίων, είτε με την τοποθέτησή τους σε μεγαλύτερες αποστάσεις μεταξύ τους».
Έτσι, ένα φαινομενικά παράδοξο καθημερινό θέαμα, όπως ένα πουλί που στέκεται πάνω σε ηλεκτροφόρο καλώδιο, εξηγείται από τους βασικούς κανόνες του ηλεκτρισμού. Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια υποδομή μπορεί να αποτελέσει θανατηφόρα παγίδα όταν ένα πτηνό γεφυρώσει δύο διαφορετικά δυναμικά.
