Αυτός είναι ο στόλος των 100 δισ. που σώζει τον Πούτιν

Ποια είναι τα πλοία που έσωσαν τη ρωσική οικονομία και χρηματοδοτούν τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας – Οι παραπλανητικές ναυτιλιακές πρακτικές με αλλεπάλληλες αλλαγές σημαίας νηολόγησης, μεταφορά πετρελαϊκών προϊόντων στη μέση του ωκεανού και πλαστογράφηση των ψηφιακών δεδομένων που εκπέμπονται μέσω του συστήματος ασφαλείας AIS Google Button Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ηπρόσφατη επέμβαση βρετανών κομάντο στο δεξαμενόπλοιο «Smyrtos», το οποίο ανήκει στον «σκιώδη στόλο», ήταν το τελευταίο από μια σειρά περιστατικών που συνδέονται με τα πάσης φύσεως πλωτά μέσα – δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου ή σκάφη μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων – που παρακάμπτουν τις κυρώσεις της Δύσης και μεταφέρουν ρωσικά πετρελαϊκά προϊόντα, κυρίως προς την Ασία, χρηματοδοτώντας ουσιαστικά τον ρωσικό πόλεμο στην Ουκρανία. Στις αρχές Ιουνίου, 400 ναυτικά μίλια δυτικά των ακτών της Βρετάνης, οι γαλλικές αρχές αναχαίτισαν το «Tagor», σημαίας Καμερούν, το οποίο είχε ξεκινήσει το ταξίδι του από το ρωσικό λιμάνι του Μουρμάνσκ. Προ μηνών, οι γαλλικές αρχές ενήργησαν παρόμοια στην περίπτωση των πλοίων «Deyna» και «Boracay», που έφεραν σημαίες Μοζαμβίκης και Μπενίν αντίστοιχα, ενώ στα τέλη του 2024 το πλοίο «Eagle S», σημαίας Νήσων Κουκ, προκάλεσε ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια τηλεπικοινωνίας στον Κόλπο της Φινλανδίας πυροδοτώντας την επέμβαση της φινλανδικής ακτοφυλακής και αστυνομίας. Και υπάρχει βεβαίως και η περίπτωση του φορτωμένου με εκρηκτικά ουκρανικού drone στη Λευκάδα, το οποίο πιθανότατα είχε στο στόχαστρό του δεξαμενόπλοιο του «σκιώδους στόλου». Σύμφωνα με τον οίκο αξιολόγησης S&P, ο στόλος αριθμεί πέριξ των 1.000 πλοίων, αντιπροσωπεύοντας το 17%-18,5% του παγκόσμιου στόλου Ο αριθμός των πλοίων και οι προορισμοί Με βάση τη μεθοδολογία της κορυφαίας ναυτιλιακής εφημερίδας «Lloyd’s List», ένα πλοίο ορίζεται ως μέρος του «σκιώδους στόλου» εάν είναι ηλικίας 15 ετών και άνω (λόγω πολύ υψηλών χρεώσεων από τις ασφαλιστικές εταιρείες), το ιδιοκτησιακό του καθεστώς είναι άγνωστο ή έχει εταιρική δομή σχεδιασμένη να αποκρύπτει τον πραγματικό δικαιούχο, δραστηριοποιείται αποκλειστικά στο εμπόριο πετρελαϊκών προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις και εμπλέκεται σε παραπλανητικές ναυτιλιακές πρακτικές. Οι τελευταίες περιλαμβάνουν μεθόδους όπως αλλεπάλληλες αλλαγές σημαίας νηολόγησης, μεταφορά πετρελαϊκών προϊόντων στη μέση του ωκεανού, σκόπιμη αλλοίωση, παρεμβολή ή πλαστογράφηση των ψηφιακών δεδομένων που εκπέμπονται μέσω του συστήματος ασφαλείας AIS (Automatic Identification System). «Το μέγεθος του “σκιώδους στόλου” κυμαίνεται από 1.200 έως 1.500 πλοία, με την υπόμνηση ότι δεν μιλάμε για έναν επίσημα καταγεγραμμένο στόλο, γεγονός που δικαιολογεί διαφορετικές εκτιμήσεις από διαφορετικούς αναλυτές και εταιρείες» λέει στο «Βήμα» η Ελίζαμπεθ Μπρόου, συνεργάτιδα της δεξαμενής σκέψης Atlantic Council, ειδική στα ζητήματα υβριδικών απειλών. Προσθέτει ότι περισσότερα από 700 αφορούν αποκλειστικά ρωσικές δραστηριότητες. Πιο συντηρητική εκτίμηση κάνει ο οίκος αξιολόγησης S&P, που υπολογίζει ότι ο στόλος αριθμεί πέριξ των 1.000 πλοίων, αντιπροσωπεύοντας το 17%-18,5% του παγκόσμιου στόλου. Τα 591 από αυτά διακινούν ρωσικό πετρέλαιο και αέριο. Κύριοι προορισμοί των ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων είναι αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία, η Τουρκία και η Βραζιλία. Στηρίζουν την πολεμική μηχανή του Πούτιν Η πρακτική του «σκιώδους στόλου» δεν συνιστά ρωσική «καινοτομία». Η πρώτη εκδοχή του φαινομένου ανάγεται στο καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, το οποίο τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 προσπαθούσε να αποφύγει το εμπάργκο που του είχε επιβληθεί από πλήθος κρατών. Τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, πρώτα το Ιράν και έπειτα η Βενεζουέλα κατέφυγαν στην ίδια μέθοδο για να παρακάμψουν οικονομικές κυρώσεις της Ουάσιγκτον και της ΕΕ. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Brookings, η Ρωσία είχε στο δυναμικό της δεκάδες τέτοια πλοία ήδη από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας. Ομως η ανάγκη να παρακάμψει τα απανωτά πακέτα οικονομικών κυρώσεων που της επιβλήθηκαν μετά την εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, οδήγησε σε αλματώδη αύξηση, τριπλασιάζοντας τον αριθμό των πλοίων που εξυπηρετούν τις ρωσικές ανάγκες. Δεδομένου ότι σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΙΕΑ) τα πετρελαϊκά έσοδα αποτελούν περίπου το ένα τέταρτο του ρωσικού προϋπολογισμού, το Κρεμλίνο στράφηκε στον «σκιώδη στόλο» για να στηρίξει την πολεμική οικονομία της Ρωσίας. Εσοδα 80 – 100 δισ. δολαρίων ετησίως Τα πλοία είχαν αγοραστεί μέσω τρίτων χωρών, κυρίως από εταιρείες που είχαν την έδρα τους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ερευνα του οίκου αξιολόγησης S&P Global αναφέρει ότι το 2022 εμφανίστηκαν στα ΗΑΕ 864 νεοϊδρυθείσες ναυτιλιακές εταιρείες που σχετίζονταν με τη Ρωσία. Οι βασικές θαλάσσιες οδοί που χρησιμοποιούν τα εν λόγω πλοία είναι η Βαλτική Θάλασσα, η Βόρεια Θαλάσσα, τα Στενά της Δανίας, το Κανάλι της Μάγχης, η Μαύρη Θάλασσα και κατ’ επέκταση η Μεσόγειος, γεγονός που εξηγεί γιατί οι συγκεκριμένες περιοχές έχουν εξελιχθεί σε θέατρο αντιπαράθεσης. Σήμερα, τα κέρδη που αποκομίζει η Μόσχα από τις δραστηριότητες του «σκιώδους στόλου» υπολογίζονται σε 80 με 100 δισ. δολάρια ετησίως, σύμφωνα με το φινλανδικό Κέντρο Μελετών Ενέργειας. Η παρουσία του «σκιώδους στόλου» στις θάλασσες γύρω από την Ευρώπη δεν προκαλεί απλώς διπλωματικές εντάσεις. Συνοδεύεται από ζημιές που αφορούν θαλάσσιες υποδομές ενέργειας και επικοινωνιών, συνθήκες εργασίας στα όρια της εκμετάλλευσης και ενεργειακό αποτύπωμα εξαιρετικά αρνητικό για το περιβάλλον. Σε περίπτωση πετρελαιοκηλίδας, το κόστος καθαρισμού στην Ευρώπη μπορεί να αγγίξει τα 8.595 δολάρια ανά τόνο πετρελαίου, ενώ ο συνολικός λογαριασμός για την παράκτια χώρα μπορεί να ξεπεράσει το ένα δισ. δολάρια, σύμφωνα με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο του Κιέβου. O Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ILO) επισημαίνει ότι 66% των εγκαταλελειμμένων πλοίων το 2025 εμπλέκονταν με τις δραστηριότητες του «σκιώδους στόλου». Αφού είναι κοινά αποδεκτό ότι ο στόλος αυτός προκαλεί πρόβλημα στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, την περιβαλλοντική ασφάλεια και πιθανότατα στα ανθρώπινα δικαιώματα των πληρωμάτων, υπάρχει τελικά λύση; «Πρέπει να δοθεί έμφαση στη συνεργασία μεταξύ των κρατών που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αν αυτή η συνεργασία επισφραγιστεί από ανταλλαγή πληροφοριών ή κοινές περιπολίες μεταξύ των αρχών των συμβαλλόμενων κρατών, ακόμη καλύτερα» τονίζει η Μπρόου, υπενθυμίζοντας ωστόσο ότι και η Ρωσία είναι συμβαλλόμενη, αν και παραβαίνει τους κανόνες της Σύμβασης.