Νέες δυνατότητες χρηματοδότησης επενδύσεων στην ενέργεια αποκτούν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής που επεξεργάζεται και προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιδιώκει να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια, να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες και να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση, αξιοποιώντας παράλληλα μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία.
Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο που συνδέεται με τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες αντιστοιχεί σε περίπου 0,3% του ΑΕΠ ετησίως. Με το ελληνικό ΑΕΠ να διαμορφώνεται κοντά στα 248 δισ. ευρώ, το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 744 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Η ρήτρα διαφυγής και ο δημοσιονομικός χώρος
Ωστόσο, η ενεργειακή ρήτρα δεν δημιουργεί αυτομάτως νέο δημοσιονομικό χώρο. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που εξετάζεται στις Βρυξέλλες, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να χρησιμοποιούν για ενεργειακές επενδύσεις το τμήμα του δημοσιονομικού περιθωρίου που δεν αξιοποιούν για αμυντικές δαπάνες. Με άλλα λόγια, εάν μια χώρα δεν κάνει πλήρη χρήση της ευελιξίας που της παρέχεται για την άμυνα, το αδιάθετο μέρος θα μπορεί να κατευθυνθεί σε επιλέξιμες ενεργειακές δαπάνες.
Στην περίπτωση που μια χώρα έχει ήδη εξαντλήσει το σχετικό δημοσιονομικό περιθώριο μέσω αμυντικών δαπανών, τότε δεν θα αποκτά αυτόματα πρόσθετο χώρο για την ενέργεια. Θα πρέπει να υποβάλει ειδικό αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τεκμηριώνοντας ότι οι συγκεκριμένες επενδύσεις εξυπηρετούν τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης και της ενεργειακής ασφάλειας. Η έγκριση θα δίνεται κατόπιν αξιολόγησης από την Κομισιόν.
Οι δαπάνες και η ενεργειακή κρίση
Οι δαπάνες που θα μπορούν να ενταχθούν στο πλαίσιο της ρήτρας αφορούν επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, αναβαθμίσεις δικτύων μεταφοράς και διανομής, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και γενικότερα έργα που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος.
Το τελικό όφελος για την Ελλάδα θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και από το εύρος των δαπανών που θα αναγνωριστούν ως δράσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας
Το πιο κρίσιμο στοιχείο για την Ελλάδα είναι ο τρόπος με τον οποίο θα ερμηνευθεί ο όρος «energy resilience» δηλαδή η ενεργειακή ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με με πηγές της κυβέρνησης η έννοια θα μπορούσε να είναι πιο ευρεία και έτσι να μπορούν να μπορούν να ενταχθούν και κάποια μέτρα που δευτερογενώς συμβάλλουν στην ενεργειακή ανθεκτικότητα αλλά όπως αναφέρουν στον ΟΤ αυτό θα φανεί τις επόμενες ημέρες με τις διευκρινίσεις που θα δοθούν και από την Κομισιόν.. Εφόσον η έννοια της ενεργειακής ανθεκτικότητας ερμηνευθεί με ευρύ τρόπο, ορισμένες παρεμβάσεις που έχουν ήδη δρομολογηθεί θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν επιλέξιμες, δημιουργώντας επιπλέον δημοσιονομικό χώρο για την κυβέρνηση.
Το τελικό όφελος για την Ελλάδα θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και από το εύρος των δαπανών που θα αναγνωριστούν ως δράσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας. Σε κάθε περίπτωση, η νέα ρήτρα αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει τις επενδύσεις στην ενέργεια, χωρίς να διαταράξει τη δημοσιονομική πορεία της χώρας, σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.
