Η εκθρόνιση του τελευταίου αυτοκράτορα έκλεισε μια ιστορική περίοδο χιλίων ετών και άνοιξε τον δρόμο προς τον Μεσαίωνα
Στις 4 Σεπτεμβρίου του 476 μ.Χ. ένα γεγονός που εκείνη τη στιγμή ίσως δεν φάνηκε κοσμοϊστορικό έμελλε να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της ανθρώπινης ιστορίας.
Ο νεαρός αυτοκράτορας Ρωμύλος Αύγουστος εκθρονίστηκε από τον Γερμανό στρατιωτικό ηγέτη Οδόακρο, βάζοντας συμβολικά τέλος στη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Η Ρώμη, η δύναμη που είχε κυριαρχήσει για αιώνες στη Μεσόγειο, στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αφρική, δεν κατέρρευσε μέσα σε μία ημέρα. Η εκθρόνιση του τελευταίου αυτοκράτορα αποτέλεσε απλώς την τελευταία πράξη μιας μακράς παρακμής, η οποία είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα.
Ένας αυτοκράτορας χωρίς πραγματική εξουσία
Ο Ρωμύλος Αύγουστος ανέβηκε στον θρόνο τον Οκτώβριο του 475, όταν ήταν ακόμη έφηβος. Την πραγματική εξουσία ασκούσε ο πατέρας του, Ορέστης, ένας έμπειρος στρατιωτικός που είχε υπηρετήσει ακόμη και στην αυλή του Αττίλα.
Ο Ορέστης είχε ανατρέψει τον αυτοκράτορα Ιούλιο Νέπωτα και είχε τοποθετήσει στη θέση του τον γιο του. Ο νεαρός ηγεμόνας δεν αναγνωρίστηκε ποτέ από τον αυτοκράτορα της Ανατολής και παρέμεινε μια συμβολική μορφή, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του κράτους.
Ακόμη και το όνομά του έμοιαζε να αποτελεί παράξενη ειρωνεία της Ιστορίας. Ονομαζόταν Ρωμύλος, όπως ο μυθικός ιδρυτής της Ρώμης, και Αύγουστος, όπως ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας. Οι αντίπαλοί του, όμως, τον αποκαλούσαν περιφρονητικά «Αυγουστύλο», δηλαδή «μικρό Αύγουστο».
Η αυτοκρατορία είχε ήδη καταρρεύσει
Στα τέλη του πέμπτου αιώνα, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αποτελούσε πλέον σκιά του παλαιού εαυτού της.
Οι επαρχίες χάνονταν η μία μετά την άλλη, τα δημόσια έσοδα μειώνονταν και ο στρατός στηριζόταν ολοένα περισσότερο σε γερμανικά φύλα που υπηρετούσαν ως μισθοφόροι.
Η ίδια η Ρώμη είχε λεηλατηθεί από τους Βησιγότθους το 410 και από τους Βανδάλους το 455. Η πρωτεύουσα της Δυτικής Αυτοκρατορίας είχε μεταφερθεί στη Ραβέννα, μια πόλη προστατευμένη από έλη και ισχυρές οχυρώσεις.
Η τελική κρίση ξέσπασε όταν οι στρατιώτες γερμανικής καταγωγής ζήτησαν να λάβουν γη στην Ιταλία ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους. Ο Ορέστης απέρριψε το αίτημά τους. Εκείνοι εξεγέρθηκαν και ανακήρυξαν αρχηγό τους τον Οδόακρο.
Η πτώση της Ραβέννας
Ο Οδόακρος κινήθηκε γρήγορα εναντίον του αυτοκρατορικού καθεστώτος. Στις 28 Αυγούστου του 476 συνέλαβε τον Ορέστη κοντά στην Παβία και διέταξε την εκτέλεσή του. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 4 Σεπτεμβρίου, κατέλαβε τη Ραβέννα και ανάγκασε τον Ρωμύλο Αύγουστο να εγκαταλείψει τον θρόνο.
Ο νεαρός αυτοκράτορας δεν εκτελέστηκε. Σύμφωνα με τις πηγές, ο Οδόακρος εντυπωσιάστηκε από τη νεότητα και την ομορφιά του και του επέτρεψε να αποσυρθεί σε κτήμα στην Καμπανία, κοντά στη σημερινή Νάπολη. Του χορηγήθηκε, μάλιστα, ετήσια σύνταξη, γεγονός ασυνήθιστο για έναν ηττημένο μονάρχη.
Ο Οδόακρος δεν τοποθέτησε νέο αυτοκράτορα στη Δύση. Έστειλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα στην Κωνσταντινούπολη, αναγνωρίζοντας τυπικά την εξουσία του Ανατολικού Ρωμαίου αυτοκράτορα Ζήνωνα, και κυβέρνησε την Ιταλία ως βασιλιάς.
Έπεσε πράγματι η Ρώμη το 476;
Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας δεν υπήρξε ένα στιγμιαίο γεγονός.
Ο Ιούλιος Νέπως εξακολουθούσε να θεωρείται από την Κωνσταντινούπολη νόμιμος αυτοκράτορας της Δύσης μέχρι τη δολοφονία του το 480. Παράλληλα, πολλοί ρωμαϊκοί θεσμοί, νόμοι και διοικητικές δομές συνέχισαν να λειτουργούν υπό τον Οδόακρο.
Επιπλέον, η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, επέζησε για σχεδόν ακόμη μία χιλιετία, μέχρι την Άλωση του 1453.
Ωστόσο, η 4η Σεπτεμβρίου του 476 μ.Χ. παραμένει το συμβολικό τέλος της αρχαίας Ρώμης στη Δύση.
Χωρίς μάχες στους δρόμους, χωρίς φλεγόμενα ανάκτορα και χωρίς έναν αυτοκράτορα νεκρό, μια αυτοκρατορία αιώνων πέρασε στην Ιστορία και η Ευρώπη εισήλθε σταδιακά σε μια νέα εποχή: τον Μεσαίωνα.
