Από την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν, δηλαδή σε δύο μήνες και κάτι, οι διεθνείς τιμές των λιπασμάτων ανεβαίνουν κατακόρυφα. Και εξακολουθούν να ανεβαίνουν όσο δεν βρίσκεται λύση και παραμένουν κλειστά τα στενά του Ορμούζ, επηρεάζοντας την προσφορά φυσικού αερίου που είναι σημαντικό για την παρασκευή λιπασμάτων. Η περιοχή του Κόλπου παράγει το 30% των χημικών λιπασμάτων που εμπορεύονται δημοσίως, σύμφωνα με το International Food Policy Research Institute. Οι παγκόσμιες τιμές ανέβηκαν κατά 50% από την αρχή της επίθεσης κατά του Ιράν, σύμφωνα με τον τιμοκατάλογο λιπασμάτων της Παγκόσμιας Τράπεζας και αυξάνονται οι απειλές για τη διατροφική ασφάλεια κατά τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ.
Οι γεωργοί ανά την υφήλιο αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα, εκτός από όσους έχουν παρατήσει εδώ και χρόνια τα χημικά λιπάσματα αντικαθιστώντας τα με οργανικά (κοπροχώματα) και άλλες φυσικές πηγές. Οι πρωτοπόροι αυτοί εκπαιδεύουν τώρα τους άλλους στη Σενεγάλη πώς να αγοράζουν κοπριά από κτηνοτρόφους και πώς να κάνουν ένα πλούσιο οργανικό λίπασμα από σκουλήκια, μεταδίδει το Ασοσιέτεντ Πρες.
Η αντικατάσταση των χημικών με οργανικά λιπάσματα είναι επωφελής για την κλιματική αλλαγή, λόγω μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, αλλά και για την υγεία των ανθρώπων που καταναλώνουν τα προϊόντα, ενώ αποφεύγεται και η ρύπανση των υδάτινων διαύλων από χημικές ουσίας.
Μια άλλη εναλλακτική λύση είναι η βιομηχανία των βιολιπασμάτων, που περιέχουν βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς που βοηθούν τα φυτά να προσλάβουν άζωτο από τον αέρα και το έδαφος, μια ουσία που είναι κρίσιμη για την ανάπτυξή τους. Ένας αυξανόμενος αριθμός επιχειρήσεων στην Αφρική κάνουν βιομηχανικές ποσότητες οργανικών λιπασμάτων από τα δημοτικά απόβλητα, μετασχηματίζοντας τα πεταμένα τρόφιμα σε λίπασμα.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι κυβερνήσεις διεθνώς επιδοτούν με 700 δισ. δολάρια τη γεωργία, ένα μεγάλο μέρος των οποίων ξοδεύεται για την επιδότηση της παραγωγής χημικών λιπασμάτων. Η πρακτική αυτή υπονομεύει τις εναλλακτικές κάνοντάς τες ακριβότερες και λιγότερο ανταγωνιστικές. Συνιστούν ενίσχυση και κίνητρο για τα λάθος προϊόντα.
Λατινική Αμερική
Μια χώρα που απειλείται σοβαρά από την άνοδο των τιμών των λιπασμάτων είναι η Βραζιλία, που μπορεί μεν να είναι γεωργική και κτηνοτροφική υπερδύναμη αλλά εισάγει πάνω από το 80% των ποσοτήτων λιπασμάτων που χρειάζεται.
Η Βραζιλία γενίκευσε τη χρήση χημικών λιπασμάτων στη δεκαετία του 1970, όμως αυτά τα λιπάσματα είναι λιγότερο αποτελεσματικά στα τροπικά κλίματα λόγω μεγάλων βροχοπτώσεων και υψηλών θερμοκρασιών. Ο τομέας των βιολιπασμάτων έχει αυξηθεί κατά 15% στη Βραζιλία από το 2023 στο 2024 και οι ισχύοντες νόμοι για τις πατέντες επιτρέπουν στους αγρότες να παράγουν τα δικά τους βιολιπάσματα σε πολύ χαμηλότερο κόστος.
Αντίθετα, στο Μεξικό, οι κυβερνητικές επιδοτήσεις των χημικών λιπασμάτων και μια έλλειψη χρηματοδότησης για τις εναλλακτικές έχει εμποδίσει μέχρι τώρα την πρόοδο των τελευταίων. Ο πόλεμος όμως στο Ιράν ενδέχεται να αναγκάσει και το Μεξικό να στραφεί στα οργανικά λιπάσματα.
Να σημειώσουμε πάντως ότι η Κούβα είναι πρωτοπόρα παγκοσμίως στη φυσική και οργανική γεωργία, έχοντας μεταβεί σε ένα εθνικό μοντέλο αγροοικολογίας για να αντιμετωπίσει την κρίση της δεκαετίας του 1990. Ενδεχομένως να τη βοηθάει τώρα να αντιμετωπίσει σε κάποιο βαθμό τις τρομακτικές συνέπειες του πλήρους αμερικανικού ενεργειακού αποκλεισμού. Όταν ο γράφων επισκέφθηκε το νησί της Καραϊβικής το 2011, διαπίστωσε ότι οι Κουβανοί είχαν ένα πείραμα κατασκευής ολοκληρωμένων αγροκτημάτων, με πλήρη αυτάρκεια σε τροφή και ενέργεια. Εκείνη την εποχή υπήρχαν ήδη τρία.
Ινδία
Στην Ινδία, ο πρωθυπουργός ενθαρρύνει τη φυσική γεωργία. Στις 10 Μαΐου ο Ναρέντρα Μόντι ανακοίνωσε μια «εθνική αποστολή» υιοθέτησης της φυσικής γεωργίας και για τον περιορισμό στο ήμισυ της χρήσης λιπασμάτων.
Στο νότιο κρατίδιο του Τελανγκάνα, οι αγρότες χρησιμοποιούν συχνά το jivamrita, ένα ισχυρό μείγμα από κοπριά αγελάδας, ούρα, αλεύρι, χώμα και ζάχαρη για να αντικαταστήσουν το χημικό λίπασμα που χρησιμοποιούσαν παλιά. Ένα εκατομμύριο επτακόσιες χιλιάδες αγρότες στο Telangana και το Andhra Pradesh έχουν στραφεί στη φυσική γεωργία που χρησιμοποιεί φυσικά λιπάσματα, ολοκληρώνει στις εκμεταλλεύσεις χρησιμοποιώντας τα κόπρανα των ζώων και σπέρνει μια ποικιλία φυτών που βελτιώνει την υγεία του εδάφους. Βέβαια η μετάβαση από τα χημικά στις εναλλακτικές απαιτεί στην αρχή περισσότερη δουλειά και την επίλυση σοβαρών προβλημάτων προσαρμογής.
Και εδώ οι οπαδοί της οργανικής γεωργίας ζητούν από το κράτος να μεταφέρει έστω και τμήμα της χρηματοδότησης της παραγωγής χημικών λιπασμάτων, στις εναλλακτικές.
(*) O Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος
Τα κείμενα που φιλοξενούνται στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» του ΑΠΕ-ΜΠΕ δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι του Πρακτορείου.
