Επαναστατική ανακάλυψη αλλάζει όσα ξέραμε για τον «σιωπηλό δολοφόνο» των γυναικών – Πώς η αφαίρεση των σαλπίγγων, κατά τη διάρκεια άλλων χειρουργείων, μπορεί να σώσει χιλιάδες ζωές, την ώρα που ο προσυμπτωματικός έλεγχος σε Ελλάδα και διεθνώς παραμένει αναποτελεσματικός
Όπως συμβαίνει συχνά με τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου, η νόσος βρισκόταν ήδη σε προχωρημένο στάδιο, όταν έγινε η διάγνωση. Η μητέρα της πέθανε 10 μήνες αργότερα.
Οι γενετικές εξετάσεις δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν κάποια μεταλλαγή που να υποδεικνύει, αν και η ίδια η Ουίν διέτρεχε κίνδυνο. Έτσι, στα 37 της χρόνια, έκλεισε ένα ραντεβού με τη Δρ. Ρεμπέκα Στόουν, γυναικολόγο-ογκολόγο στο νοσοκομείο Johns Hopkins. Όσα άκουσε εκεί, όμως, δεν τα περιμένει καμία γυναίκα.
Η μεγάλη παρανόηση για την προέλευση του όγκου
«Ο ”καρκίνος των ωοθηκών” είναι ουσιαστικά μια λανθασμένη ονομασία», της εξήγησε η Δρ. Στόουν. Σχεδόν όλοι αυτοί οι καρκίνοι – και ιδιαίτερα οι θανατηφόροι – ξεκινούν στην πραγματικότητα από τις σάλπιγγες. Το 20% περίπου, που ξεκινά όντως από τις ωοθήκες, είναι διαφορετικής φύσης και συνήθως είναι θεραπεύσιμο.
Οι γυναίκες που αφαιρούν τις σάλπιγγές τους – τους λεπτούς αγωγούς που μεταφέρουν τα ωάρια από τις ωοθήκες στη μήτρα – μειώνουν τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών, σχεδόν κατά 80%. Πρόκειται για μια επέμβαση, διάρκειας μόλις πέντε λεπτών, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο σχεδόν οποιασδήποτε άλλης λαπαροσκοπικής ή ανοιχτής επέμβασης στην κοιλιακή χώρα: από μια υστερεκτομή και μια απολίνωση σαλπίγγων, μέχρι μια επέμβαση στη χολή ή μια αφαίρεση κήλης.
Κι όμως, όπως καταγγέλλει η Ουίν, κανένας γιατρός δεν της είχε αναφέρει ποτέ αυτή τη δυνατότητα.
Αυτό δεν εκπλήσσει τη Δρ. Στόουν. Οι περισσότεροι γιατροί (αλλά και το κοινό) δε γνωρίζουν ακόμα αυτή τη νέα προσέγγιση, παρόλο που διεθνείς επιστημονικές εταιρείες, όπως η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γυναικολογικής Ογκολογίας (ESGO), εξέδωσαν πρόσφατα οδηγίες, ενθαρρύνοντας τους χειρουργούς να προτείνουν την αφαίρεση σαλπίγγων, όταν προβαίνουν σε άλλες επεμβάσεις κοιλίας.
Γιατί αποτυγχάνουν οι διαγνωστικές εξετάσεις
Στατιστικά, κάθε γυναίκα έχει μέσο κίνδυνο 1,1% να διαγνωστεί με καρκίνο των ωοθηκών, έναν από τους πιο θανατηφόρους καρκίνους.
Ο προληπτικός έλεγχος (screening) δεν έχει αποδώσει καρπούς μέχρι σήμερα:
- Τα υπερηχογραφήματα, οι αιματολογικές εξετάσεις (όπως το CA-125) και οι προηγμένες απεικονίσεις έχουν αποτύχει να μειώσουν τα ποσοστά θνησιμότητας.
- Οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν γνωστούς παράγοντες κινδύνου ή κληρονομικότητα.
- Μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα ασαφή συμπτώματα, όπως φούσκωμα, εντοπισμένος πόνος στην κοιλιά ή διαταραχές στο έντερο, ο καρκίνος έχει ήδη κάνει μεταστάσεις.
Οι όγκοι ξεκινούν ως μικροσκοπικά κυτταρικά «στίγματα» στο διευρυμένο άκρο της σάλπιγγας που ακουμπά στην ωοθήκη. Από εκεί «ξεχύνονται», εμφυτεύονται στην ωοθήκη και την κοιλιακή χώρα, όπου αναπτύσσονται ραγδαία.
Η Δρ. Κάρα Λονγκ, ειδική στον καρκίνο των ωοθηκών στο Memorial Sloan Kettering, παρομοιάζει αυτά τα μικροσκοπικά καρκινικά κύτταρα με τη σκόνη που σηκώνεται από ένα χαλί και αιωρείται στο δωμάτιο. Η Δρ. Στόουν συμπληρώνει πως μοιάζουν με πιτυρίδα που πέφτει στους ώμους.
Αυτή η ανακάλυψη εξήγησε επιτέλους γιατί η πρώιμη διάγνωση απέτυχε για δεκαετίες: Αυτά τα ελάχιστα κύτταρα, απλά δεν μπορούν να αποτυπωθούν σε κανένα υπερηχογράφημα.
Από την αμφισβήτηση στην ανατροπή των δεδομένων
Η πρώτη υποψία ότι ο καρκίνος των ωοθηκών ξεκινά από τις σάλπιγγες γεννήθηκε το 2000, από έναν ολλανδό διδακτορικό φοιτητή, τον Γιούργκεν Πηκ. Μελετώντας δείγματα από γυναίκες με μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, που είχαν αφαιρέσει προληπτικά τις ωοθήκες τους, παρατήρησε κάτι εκπληκτικό: Δεν υπήρχαν προκαρκινικά κύτταρα στις ωοθήκες, αλλά βρίσκονταν διαρκώς στις σάλπιγγες.
Όταν το 2001 διατύπωσε τη θεωρία του σε συνέδρια, οι περισσότεροι τον αντιμετώπισαν ως «τρελό». Χρειάστηκαν χρόνια ερευνών για να επιβεβαιωθούν τα ερωτήματα:
- Είναι οι σάλπιγγες η πηγή του καρκίνου και σε γυναίκες χωρίς κληρονομικότητα; Ναι.
- Είναι ασφαλής η αφαίρεσή τους; Ναι.
- Επηρεάζει την ορμονική λειτουργία των ωοθηκών; Όχι, εφόσον οι ίδιες οι ωοθήκες παραμείνουν ανέπαφες.
Οι «χαμένες ευκαιρίες» που κοστίζουν ζωές
Παρά τα δεδομένα, η εφαρμογή στην καθημερινή ιατρική πράξη καθυστερεί. Επειδή η αφαίρεση των σαλπίγγων διακόπτει τη φυσική γονιμότητα (στείρωση), οι γιατροί οφείλουν να εξηγούν αναλυτικά τις επιπτώσεις, διασφαλίζοντας ότι η γυναίκα έχει ολοκληρώσει την οικογένειά της και δεν αισθάνεται καμία πίεση.
Πρόσφατες αναδρομικές μελέτες αποκάλυψαν σοκαριστικά στοιχεία: Πάνω από το 25% των γυναικών που νοσούν σήμερα από καρκίνο των ωοθηκών, είχαν υποβληθεί στο παρελθόν σε κάποια επέμβαση στην κοιλιά, όπου θα μπορούσαν παράλληλα να είχαν αφαιρέσει τις σάλπιγγές τους, προλαμβάνοντας πλήρως τη νόσο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η 42χρονη Κρίστιν Μπιούζερ. Πριν από 10 χρόνια είχε υποβληθεί σε καισαρική τομή και ταυτόχρονη απολίνωση σαλπίγγων. Οι σάλπιγγες παρέμειναν στο σώμα της. Πέρυσι διαγνώστηκε με προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών, που ξεκίνησε από την αριστερή της σάλπιγγα, περνώντας έναν γολγοθά με 5 χειρουργεία και δεκάδες χημειοθεραπείες.
«Με είχαν ήδη ”ανοιχτή” στο χειρουργείο τότε», δηλώνει η ίδια. «Θα ήταν τόσο απλό να τις είχαν αφαιρέσει τελείως. Δε θέλω όμως να λυπάμαι τον εαυτό μου. Θέλω να μοιραστώ την ιστορία μου για να μη χάσει καμία άλλη γυναίκα αυτή την ευκαιρία πρόληψης».
