Καθώς μεταξύ των υπερπλουσίων της Σίλικον Βάλεϊ πλανάται το φάντασμα του τέλους του κόσμου, πλήθος εκπροσώπων της (και άλλων φοβισμένων billionaires) επενδύει σε ασφάλεια, ιδιοκτησίες και οχυρά καταφύγια σε μακρινούς προορισμούς.
o «Superclasico» του Μπουένος Αϊρες μεταξύ της Ρίβερ Πλέιτ και της Μπόκα Τζούνιορς αποτελεί ένα από τα κορυφαία ποδοσφαιρικά ντέρμπι του κόσμου, στο ίδιο επίπεδο αιώνιου ανταγωνισμού με αυτό μεταξύ Ρεάλ Μαδρίτης και Μπαρτσελόνα. Οι «Εκατομμυριούχοι» και οι «Γενοβέζοι», εκφραστές των αστών και της εργατικής τάξης της πρωτεύουσας της Αργεντινής αντίστοιχα, ενσαρκώνουν εδώ και περισσότερα από 100 χρόνια µία από εκείνες τις ιστορικές αντιπαλότητες που συµπυκνώνουν παραδόσεις, αξίες, ταυτότητες, το συµβολικό υπόβαθρο του ποδοσφαίρου. Δεν είναι βέβαιο ότι ο Πίτερ Τιλ κατέχει πολλά από όλα αυτά.
Αν ο αμερικανός δισεκατομμυριούχος συνιδρυτής της PayPal και της Palantir Technologies βρέθηκε στις 19 Απριλίου στις εξέδρες του σταδίου Mâs Monumental μαζί με άλλους 85.000 φιλάθλους στην εκτός έδρας νίκη της Μπόκα με 1-0, δεν ήταν γιατί γαλουχήθηκε παιδιόθεν με τον θρύλο του Ντανιέλ Πασαρέλα ή του Χουάν Ρικέλμε. Ηταν επειδή ανησυχεί ότι το προγραμματισμένο για τον ερχόμενο Νοέμβριο δημοψήφισμα στην Καλιφόρνια, όπου εδράζονται οι δραστηριότητές του, θα εγκρίνει γενναία αύξηση φόρων για τους δισεκατομμυριούχους· επειδή η δραστικά απορρυθμισμένη οικονομία του ακροδεξιού προέδρου της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, προσφέρεται για επενδύσεις· και, κυρίως, επειδή η χώρα της Νότιας Αμερικής είναι η νέα του εναλλακτική λύση σε περίπτωση που ξαφνικά όλα πάνε κατά διαόλου και έρθει η συντέλεια του κόσμου.
Ως προς αυτή την προφύλαξη, είναι εξέχον μέλος μια εκλεκτής παρέας υπερπλουσίων που τα τελευταία χρόνια συστηματικά εξαγοράζει εκτάσεις, ιδιοκτησίες και οχυρά καταφύγια στα πέρατα της Γης προκειμένου να εξασφαλίσει τη σωτηρία σε περίπτωση παγκόσμιας καταστροφής.
Ο Πίτερ Τιλ με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας Τακαΐτσι
Η εμμονή του Τιλ δεν είναι σημερινή. Οπως έγραφαν οι Εμα Μπούμπολα και Ράιαν Μακ στους «New York Times» της 28ης Μαΐου, οι κίνδυνοι πυρηνικού πολέμου, ανεξέλεγκτης Τεχνητής Νοημοσύνης ή της έλευσης του Αντίχριστου (με την έννοια μιας παγκόσμιας κυβέρνησης με ολοκληρωτικές τάσεις) τον στοιχειώνουν από χρόνια. Εξ ου και από το 2011 φρόντισε να αποκτήσει νεοζηλανδική υπηκοότητα μαζί με μια έκταση 1.930 στρεμμάτων στο Ντάμπερ Μπέι στις όχθες της λίμνης Γουάνακα, γνωστής για μερικά από τα πιο εντυπωσιακά τοπία της τριλογίας στη Νέα Ζηλανδία” είναι σαν να κλείνεις το μάτι και να μη χρειάζεται να πεις περισσότερα» εξηγούσε ο Χόφμαν τον Ιανουάριο του 2017 στον Εβαν Οσνος του «New Yorker».
Διόλου παράξενο επομένως που ο Τιλ σκόπευε να χτίσει ένα υπόσκαφο συγκρότημα κτιρίων με καταφύγιο για 24 άτομα στην πλαγιά του λόφου του Ντάμπερ Μπέι. Οι τοπικές αρχές, όμως, απέρριψαν επίσημα το σχέδιο για περιβαλλοντικούς λόγους το 2022. Η άρνηση τον οδήγησε να στραφεί σε άλλες δυνητικές λύσεις, πρώτα στο κοσμικό Πούντα ντελ Εστε, τα «Χάμπτονς της Ουρουγουάης», έπειτα στην «old money» συνοικία Παλέρμο Τσίκο του Μπουένος Αϊρες, όπου αγόρασε ένα μέγαρο 1.600 τετραγωνικών μέτρων αντί 12 εκατομμυρίων δολαρίων. Προφανώς, αυτές οι επιλογές προοιωνίζονται μάλλον επιδεικτική πολυτέλεια παρά υπόγεια φρούρια, οι χώρες, όμως, ειδικά η Αργεντινή, από άποψης γεωγραφίας ή αυτάρκειας, έχουν παρόμοιες προοπτικές σωτηρίας. Εκτός αυτού, με τον Μιλέι ταιριάζουν και τα (πολιτικά) χνότα του Τιλ.
Η Νέα Ζηλανδία εξάλλου δεν τους συγκινεί όλους. Αλλοι προτιµούν τη Χαβάη, για παράδειγµα. Το 2012, ο ιδιοκτήτης της Oracle, Λάρι Ελισον, αγόρασε το 98% του νησιού Λανάι αντί 300 εκατοµµυρίων δολαρίων. Επιδιώκει να µετατρέψει τα σχεδόν 360 τ.χλµ. του στη «βιώσιµη Εδέµ του Ειρηνικού», όπως έχει δηλώσει, ενώ φρόντισε ήδη από την εποχή της πανδηµίας να το καταστήσει µόνιµη κατοικία του. «Πράσινο» νησί, µε κάλυψη των αναγκών του σε ενέργεια και προϊόντα, ακούγεται εξαιρετική λύση για µια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Την ίδια σκέψη προφανώς έκαναν η Οπρα Γουίνφρεϊ, η οποία διαθέτει σήµερα 8.620 στρέµµατα στο Μάουι, και ο δισεκατοµµυριούχος αµερικανός επιχειρηµατίας Φρανκ Βάντερσλουτ, ο οποίος αγόρασε ένα ράντσο έκτασης 26.500 στρεµµάτων παραδίπλα, στο νησί Καουάι. Γείτονάς του εκεί είναι ο Μαρκ Ζάκερµπεργκ της Meta, ο οποίος, σύµφωνα µε πρόσφατα δηµοσιεύµατα, έχει επενδύσει σταδιακά πάνω από 400 εκατοµµύρια δολάρια για την αγορά συνολικά 5.870 στρεµµάτων.
Διά παν ενδεχόμενο
Αν δώσει κανείς πίστη στα λεγόμενα του Ντάγκλας Ράσκοφ, θεωρητικού της επικοινωνίας, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Πόλης της Νέας Υόρκης και συγγραφέα του βιβλίου «Survival of the Richest. Escape Fantasies of the Tech Billionaires» (εκδ. W.W. Norton & Company, 2022), οι παραπάνω δεν συνιστούν μεμονωμένες περιπτώσεις. Στο βιβλίο του αφηγείται τις περιστάσεις μιας ομιλίας περί του μέλλοντος της τεχνολογίας για την οποία θα αμειβόταν με ένα εξωφρενικό ποσό (τις μισές ετήσιες απολαβές του) με αναμενόμενο κοινό περίπου 100 ανώτερα στελέχη του χώρου της επενδυτικής τραπεζικής: αντί για αυτούς, βρέθηκε ενώπιον πέντε κορυφαίων υπερπλούσιων ιδιοκτητών hedge funds που του έθεσαν το κομβικό ερώτημα του πώς θα επιβίωναν στο περιβάλλον απόλυτης ανομίας μετά την καταστροφή του κόσμου.
Για τον Ράσκοφ, εκείνος ο διάλογος ήταν απολύτως χαρακτηριστικός αυτού που αποκαλεί «Η Νοοτροπία» (The Mindset) των «tech bros», μια ιδεολογία που από τη μία πλευρά ευαγγελίζεται τη συγχώνευση ανθρώπου και μηχανής, από την άλλη τη χωρίς ενδοιασμούς απόδραση από την πραγματικότητα, την κοινωνία, τους συνανθρώπους μόλις οι λίαν ευνοϊκές έως τώρα για αυτούς συνθήκες χειροτερέψουν. Επιχειρώντας να εξηγήσει το σκεπτικό τους στον Εβαν Οσνος του «New Yorker», ο Γισάν Γουόνγκ, πρώην διευθύνων σύμβουλος του Reddit, τον επιβεβαιώνει: «Οσοι από τον χώρο της τεχνολογίας προετοιμάζονται για το τέλος του κόσμου δεν θεωρούν αναγκαστικά μια κατάρρευση πιθανή. Τη βλέπουν ως μακρινό ενδεχόμενο, με άσχημα όμως επακόλουθα, έτσι, με δεδομένα τα χρήματα που διαθέτουν, το να ξοδέψουν ένα κλάσμα του πλούτου τους για να καλυφθούν έναντι του κινδύνου τούς φαίνεται λογικό».
Πόσοι είναι διατεθειμένοι να ενστερνιστούν αυτή τη λογική; Πολλοί. Ο Ριντ Χόφμαν του LinkedΙn έκανε λόγο στον «New Yorker» για πάνω από το 50% των δισεκατομμυριούχων της Σίλικον Βάλεϊ – και δεν είναι οι μόνοι.
(AP Photo/Noah Berger)
Η Κάρεν Χάο περιγράφει στο βιβλίο της με τίτλο «Empire of AI. Inside the Reckless Race for Total Domination» (εκδ. Allen Lane, 2025) πως το καλοκαίρι του 2023 ο επικεφαλής του επιστημονικού δυναμικού της Open AI, Ιλια Σούτσκεβερ, ήταν πεπεισμένος ότι βρίσκονταν κοντά στην ανάπτυξη της λεγόμενης «Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης» (AGI – Artificial General Intelligence), όρου που λίγο-πολύ υποδεικνύει μια ευφυΐα ανώτερη της ανθρώπινης. Σε μια εταιρική σύσκεψη δήλωσε ορθά κοφτά στους παρευρισκόμενους: «Θα κατασκευάσουμε οπωσδήποτε ένα καταφύγιο προτού κυκλοφορήσουμε τη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη». Ο επικεφαλής μιας επενδυτικής εταιρείας εκμυστηρευόταν στον Εβαν Οσνος το 2017 ότι έχει «ένα ελικόπτερο με γεμάτο το ρεζερβουάρ ανά πάσα στιγμή και ένα υπόγειο καταφύγιο με σύστημα καθαρισμού αέρα». Ενα πρώην στέλεχος του Yahoo! έλεγε ότι έκανε μαθήματα τοξοβολίας για να είναι προετοιμασμένος για έναν κόσμο χωρίς πυροβόλα όπλα. Ο συνιδρυτής του Reddit, Στιβ Χάφμαν, είδε το 1998 το blockbuster «Ολέθρια σύγκρουση» (Deep Impact), όπου ένας κομήτης πέφτει στον Ατλαντικό και χιλιάδες Αμερικανοί εγκλωβίζονται σε ένα πλανητικών διαστάσεων μποτιλιάρισμα επιχειρώντας να ξεφύγουν από το επερχόμενο τσουνάμι, και αποφάσισε ότι πρέπει να αποκτήσει μηχανή «γιατί όποιος δεν έχει την πάτησε». Α, και να διορθώσει τη μυωπία του, επίσης, ώστε σε περίπτωση του τέλους του κόσμου να μη χρειάζεται γυαλιά ή φακούς επαφής – για τον ίδιο λόγο.
«Ο σώζων εαυτόν σωθήτω»
Γύρω από το τέλος του κόσμου οικοδομείται μια ολόκληρη βιομηχανία. Εχει τους προγόνους της στον καιρό του Ψυχρού Πολέμου, όταν ο φόβος του πυρηνικού ολοκαυτώματος είχε ωθήσει την αμερικανική κυβέρνηση να δημιουργήσει το «Project Greek Island» στη Δυτική Βιρτζίνια, ένα καταφύγιο με τοίχους πάχους 60 εκατοστών από ενισχυμένο σκυρόδεμα, ατσάλινες θύρες βάρους 20 τόνων, προμήθειες έξι μηνών και χώρο για να φιλοξενήσει και τα 535 μέλη του Κογκρέσου. Σήμερα, όμως, η πρωτοβουλία είναι αυστηρά ιδιωτική.
Photo: Bobak Ha Ericc
Το 2008, ο Λάρι Χολ, CEO της εταιρείας Survival Condo, έδωσε 300.000 δολάρια για να αγοράσει ένα πρώην σιλό εκτόξευσης πυρηνικών πυραύλων στο Κάνσας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, με κόστος 20 εκατομμυρίων δολαρίων, είχε μετατρέψει το βάθους 60 μέτρων οικοδόμημα σε κτίριο 15 υπόγειων ορόφων το οποίο θα μπορούσε να στεγάσει 75 άτομα με τρόφιμα και καύσιμα για περισσότερα από πέντε χρόνια. Μιλώντας στον Μπράντλεϊ Γκάρετ, συγγραφέα του βιβλίου «Bunker. Building for the End Times» (εκδ. Allen Lane, 2020), έλεγε ότι τα «οροφοδιαμερίσματα» τιμολογούνταν 3 εκατομμύρια δολάρια έκαστο, αυτά του μισού ορόφου 1.500.000, ενώ το διώροφο «ρετιρέ» 4.500.000 εκατ. δολ. Είχαν πουληθεί όλα, εκτός από ένα, το οποίο είχε κρατήσει για τον εαυτό του.
Συνολικά, 57 άτομα προβλεπόταν να ζήσουν σε 12 διαμερίσματα πληρώνοντας επιπλέον κοινόχρηστα 5.000 δολαρίων τον μήνα. Το συγκρότημα διαθέτει πισίνα, κινηματογράφο με οθόνη 4Κ, κάβα με 2.600 φιάλες κρασί επιλεγμένες από το εστιατόριο μιας ενοίκου, «παράθυρα» LED που προβάλλουν εξωτερικές εικόνες ώστε να συμβάλλουν στην ψευδαίσθηση του κιρκάδιου ρυθμού (μια από τις συγκατοίκους φρόντισε να βιντεοσκοπήσει από το λοφτ της στο Μανχάταν και τις τέσσερεις εποχές του Σέντραλ Παρκ, μαζί με τη φασαρία του δρόμου, για να παίζουν στην οθόνη της σε βρόχο), οπλισμένους φύλακες, οπλοστάσιο και τηλεκατευθυνόμενο πολυβόλο προς αποτροπή των ανεπιθύμητων.
Για κάτι ίσως πιο φθηνό, θα πρέπει να μετακομίσετε στη Δημοκρατία της Τσεχίας, όπου η εταιρεία Oppidum διαμορφώνει ένα πυρηνικό καταφύγιο που χτίστηκε μεταξύ 1984 και 1994 σε πολυτελή «υπόγα» με ένα μεγάλο διαμέρισμα 630 τετραγωνικών μέτρων και έξι μικρά των 160 το καθένα. Τα κόστη εμπιστευτικά, αλλά για όποιον αισθάνεται large, η επιχείρηση υπόσχεται ιντερνετικά εξατομικευμένα μπούνκερ στα μέτρα σας με το μοντέλο L’Heritage, 1.000 τετραγωνικών έκαστο, με αρχική τιμή στα 60 εκατομμύρια δολάρια. Υπάρχει και η Rising S Bunkers, η οποία σας προτείνει για μόνο 9,6 εκατομμύρια δολάρια το The Aristocrat, με χώρο για 50 άτομα, 14 υπνοδωμάτια, σάουνα, πισίνα, γυμναστήριο, αίθουσα προβολής, μπόουλινγκ και πάρκινγκ για τις λιμουζίνες που δεν θέλετε να αποχωριστείτε στη Δευτέρα Παρουσία.
Οι ανησυχίες μιας εποχής αντανακλώνται στην κουλτούρα της. Οπως στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα το θέμα του πυρηνικού πολέμου ανακυκλωνόταν στη λογοτεχνία, τη μουσική, την τέχνη, στις αρχές του 21ου η αναβίωση των ταινιών καταστροφής και η σωρεία βιντεοπαιχνιδιών, κόμικς, φιλμ, σειρών που απεικονίζουν το τέλος του πολιτισμού εκφράζει έναν επίμονο υφέρποντα φόβο για την ευστάθεια της σύγχρονης κοινωνίας. Ο φόβος είναι θεμιτός – άλλωστε η οικονομική, η υγειονομική, η κλιματική κρίση ήδη αναδιαμόρφωσαν την πραγματικότητα του πλανήτη. Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει ο Ντάγκλας Ράσκοφ, είναι η διαφαινόμενη διάθεση αποκοπής των υπερπλουσίων από την υπόλοιπη κοινότητα. Για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί όπως επεσήμαινε στον «New Yorker» ο συνιδρυτής της PayPal, Μαξ Λέβτσιν: «Tώρα είναι η ώρα για επένδυση σε λύσεις, όχι στην απόδραση». Δεύτερον, γιατί σε καταστάσεις «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», πλούτη, αγαθά, σχέδια, αφοσίωση πάνε περίπατο. Η Ζόι Κλάινμαν έγραφε στο BBC ότι κάποτε είχε ρωτήσει τον πρώην σωματοφύλακα ενός δισεκατομμυριούχου με δικό του μπούνκερ πώς θα αντιδρούσαν αυτός και η ομάδα του σε μια τέτοια περίπτωση υπαρξιακής απειλής: χωρίς περιστροφές τής είχε πει ότι θα εξόντωναν το αφεντικό και θα τρύπωναν οι ίδιοι στο καταφύγιο…
