Ο αόρατος αγώνας των γυναικών στον αθλητισμό
Ανοίγoουμε τον φάκελο της εγκυμοσύνης και της μητρότητας στα ομαδικά αθλήματα, καταγράφει δικαστικά προηγούμενα, μιλάει με αθλήτριες, ομάδες, επιστήμονες και δικηγόρους, φωτίζοντας τον δρόμο για ένα καλύτερο αύριο. Η δήλωση της Αθηνάς Παπαφωτίου προς τον Υπουργό Αθλητισμού, Γιάννη Βρούτση, επανέφερε στην επικαιρότητα ένα θέμα που υπάρχει εδώ και αρκετά χρόνια, χωρίς να έχει δοθεί λύση. Τι γίνεται όταν μια αθλήτρια στα ομαδικά αθλήματα μείνει έγκυος; Μιας και, τουλάχιστον στις ομάδες που πρωταγωνιστούν, οι συνθήκες είναι επαγγελματικές ωστόσο τα πρωταθλήματα και τα σωματεία παραμένουν ερασιτεχνικά, υπάρχει ένα κενό, το οποίο μέχρι στιγμής καλύπτεται με όρο στα ιδιωτικά συμφωνητικά που υπογράφουν οι παίκτριες. Δηλώνουν πως αν μείνουν έγκυες, τότε σταματούν οι πληρωμές. Αυτό προκαλεί μια σειρά από θέματα για γυναίκες που ξαφνικά θα πρέπει να σταματήσουν να πληρώνονται, βάζοντας παράλληλα την καριέρα τους «στον πάγο», χωρίς να ξέρουν αν και σε ποια κατάσταση θα επιστρέψουν στην ενεργό δράση. Το Gazzetta Women, με τη βοήθεια όλων των εμπλεκόμενων επιδιώκει να φέρει το θέμα στη σωστή του διάσταση, το εξετάζει πολύπλευρα, καταγράφει μαρτυρίες και δικαστικά προηγούμενα, προσπαθώντας να «φωτίσει» τον δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον. Τα συμφωνητικά και η ευρωπαϊκή νομοθεσία Η Αθηνά Παπαφωτίου περιέγραψε από τη σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, κατά τη διάρκεια του τρίτου Gazzetta Women Summit, απευθυνόμενη στον Γιάννη Βρούτση, τι ακριβώς συμβαίνει με τις αθλήτριες που μένουν έγκυες: «Αντιλαμβανόμαστε αυτή τη στιγμή ότι δεν υπάρχει το πλαίσιο για να προστατεύσει μια αθλήτρια, που θα μπορούσε παράλληλα να γίνει και μητέρα. Είμαστε εδώ ως επαγγελματίες αθλήτριες, υπάρχουν θέματα που μας απασχολούν, όπως το θέμα της μητρότητας. Ζούμε σε ένα δρόμο που έχει τις βάσεις του στα ανδρικά πρότυπα. Επιλέξαμε τον αθλητισμό, όχι για να μπούμε σε διαδικασία σύγκρισης με τους άνδρες, αλλά για να αναδείξουμε τις ικανότητές μας και τη φύση μας. Εγώ κάθε χρόνο, υπογράφω στο συμβόλαιό μου όρο πως αν μείνω έγκυος, αυτόματα αυτό θα ακυρωθεί. Είναι κάτι που με κάνει να νιώθω μοναξιά, αβεβαιότητα, ανασφάλεια». Τα ομαδικά αθλήματα γυναικών στην Ελλάδα, μολονότι λειτουργούν σε επαγγελματικά πρότυπα, στη βάση τους παραμένουν ερασιτεχνικά, με αποτέλεσμα να υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με τις επαγγελματικές λίγκες των ανδρών. Οι αμοιβές στις αθλήτριες δίνονται με τη μορφή των οδοιπορικών που προβλέπονται από το ιδιωτικό συμφωνητικό που υπογράφεται, εκτός αν υπάρχει κάποια άλλη σύμβαση, ενώ τα εν λόγω συμφωνητικά δεν είναι καν υποχρεωτικά. Υπάρχουν, δηλαδή, αθλήτριες που βασίζονται στις προφορικές συμφωνίες και συχνά το κάνουν αποκλειστικά και μόνο για το μεράκι τους. Υπάρχει και μια ακόμα πρακτική: Υπογράφουν συμφωνητικό, το δίνουν στην ομάδα και στη συνέχεια δεν τους δίνεται ποτέ πίσω το αντίγραφο υπογεγραμμένο από την άλλη πλευρά, με αποτέλεσμα αν χρειαστεί να κάνουν κάποια προσφυγή, να μην έχουν τίποτα στα χέρια τους. Ο Υπουργός Αθλητισμού, Γιάννης Βρούτσης, ξεκαθάρισε πως τα θέματα αυτά θα ξεπεραστούν μόνο αν το υπάρχον καθεστώς αλλάξει και μάλιστα τόνισε πως η Πολιτεία ήδη βρίσκεται σε αυτόν τον δρόμο: «Είμαι υπέρ του επαγγελματικού αθλητισμού στις γυναίκες και καλό θα ήταν το πιο ελκυστικό επάγγελμα για τις γυναίκες (σ.σ βόλεϊ) να γίνει επαγγελματικό. Στο επόμενο συνέδριο θα ήθελα να έχουμε το πρώτο επαγγελματικό άθλημα», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας: «Οι προβληματισμοί της Αθηνάς (Παπαφωτίου) και της Διονυσίας (Αλεξανδρή) εν γένει με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο. Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν, ούτε θα μπορέσω να πω “υπάρχει λύση, θα υποχρεώσω τις ομάδες” γιατί κάποιος πληρώνει στο τέλος. Θα κάνουμε βήματα σταθερά. Ο επαγγελματικός αθλητισμός για τις γυναίκες είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό βήμα. Δεύτερον, η αποκατάσταση των γυναικών που είναι αθλήτριες είναι ένα δεύτερο βήμα. Μέσα από την οργάνωση του αθλητισμού μπορούμε να ανοίξουμε δυνατότητες που θα σε απορροφήσουν στην αγορά εργασίας και εσένα και τη Διονυσία, με τέτοια εμπειρία και τέτοια γνώση που θα μπορέσετε να έχετε ένα ευοίωνο μελλοντικό εργασιακό περιβάλλον μέσω του αθλητισμού. Κάποια στιγμή τελειώνει η αθλητική δραστηριότητα των διακρίσεων και της πρώτης γραμμής και έρχεται ο αθλητισμός να έρθει ως στοιχείο εργασιακού περιβάλλοντος. Εκεί να το συζητήσουμε». Το Gazzetta επικοινώνησε με τον κύριο Αριστείδη Καζάκο, Ομότιμο καθηγητή εργατικού δικαίου της Νομικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος ήταν ξεκάθαρος: «Η ρήτρα αυτή είναι παράνομη, αντίκειται σε θεμελιώδεις κανόνες ισότητας και προστασίας της μητρότητας και μάλιστα είναι υπερνομοθετικού χαρακτήρα τόσο οι συνταγματικοί κανόνες όσο και οι κανόνες του ενωσιακού δικαίου, που απαγορεύουν τις διακρίσεις κάθε είδους. Υπάρχει λοιπόν μια συνεκτική ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών στον γάμο και στη μητρότητα και απαγορεύεται να αποτελούν αυτοί οι λόγοι διακρίσεις. Επομένως, τέτοιες ρήτρες στις συμβάσεις εργασίας είναι παράνομες». Στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου αναφέρεται: 1. Δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή: Η Σύμβαση δίνει έμφαση στο δικαίωμα των ατόμων στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής τους ζωής, κάτι που επεκτείνεται και στην προστασία από παρεμβάσεις σε θέματα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν προσωπικές οικογενειακές επιλογές, όπως η εγκυμοσύνη. 2. Απαγόρευση των διακρίσεων: Υπό την απαγόρευση των διακρίσεων, η Σύμβαση ορίζει ότι τα δικαιώματα και οι ελευθερίες πρέπει να απολαμβάνονται χωρίς διακρίσεις λόγω φύλου, οικογενειακής κατάστασης και άλλων κριτηρίων, ενισχύοντας έτσι την προστασία από διακρίσεις που αφορούν την εγκυμοσύνη. 3. Δίκαιες και ισότιμες συνθήκες εργασίας: Η Σύμβαση προάγει τη δίκαιη μεταχείριση όλων, κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί για την προστασία των εγκύων εργαζομένων, διασφαλίζοντας ότι δεν θα απολυθούν άδικα ή δεν θα τύχουν διαφορετικής μεταχείρισης λόγω της εγκυμοσύνης τους. Τα παραπάνω καταδεικνύουν ένα ισχυρό πλαίσιο που υποστηρίζει τα δικαιώματα των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των εγκύων, για δίκαιη μεταχείριση, μη διάκριση και σεβασμό των οικογενειακών επιλογών τους.
