Το 1960 ομάδα επιστημόνων είχαν επιχειρήσει να υπολογίσουν πότε ο παγκόσμιος πληθυσμός θα έφτανε σε ένα κρίσιμο σημείο
Μια μαθηματική πρόβλεψη ενός ιδιοφυούς ανθρώπου που διατυπώθηκε πριν από περισσότερες από έξι δεκαετίες επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς η ημερομηνία που είχε υπολογίσει, η 13η Νοεμβρίου του 2026, πλησιάζει.
Πρόκειται για τη θεωρία του Heinz von Foerster και δύο ακόμα επιστημόνων, οι οποίοι το 1960 είχαν επιχειρήσει να υπολογίσουν πότε ο παγκόσμιος πληθυσμός θα έφτανε σε ένα κρίσιμο σημείο.
Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Science», κατέληγε στην ημερομηνία 13 Νοεμβρίου 2026. Η πρόβλεψη δεν αφορούσε την εμφάνιση ενός συγκεκριμένου καταστροφικού γεγονότος εκείνη την ημέρα, αλλά ένα υποθετικό σημείο κατά το οποίο οι πιέσεις από τον υπερπληθυσμό θα μπορούσαν, σύμφωνα με το μοντέλο τους, να οδηγήσουν σε σοβαρή παγκόσμια κρίση.
Η θεωρία του υπερπληθυσμού
Στο επίκεντρο της συγκεκριμένης θεωρίας βρισκόταν η ταχεία αύξηση του πληθυσμού και η δυνατότητα της Γης να ανταποκριθεί στις ανάγκες ενός ολοένα μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων.
Οι ερευνητές εξέταζαν πιθανά προβλήματα όπως η ανεπάρκεια τροφίμων, η εξάντληση φυσικών πόρων και οι περιβαλλοντικές πιέσεις. Με βάση τα δεδομένα της εποχής, εκτίμησαν ότι η συνεχής πληθυσμιακή αύξηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα οριακό σημείο το 2026.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, εξελίχθηκε διαφορετικά από το αρχικό μοντέλο. Ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε από περίπου 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους το 1960 σε περισσότερα από 8 δισεκατομμύρια σήμερα, χωρίς να έχει σημειωθεί η παγκόσμια κατάρρευση που περιέγραφε η συγκεκριμένη πρόβλεψη.
Η δεύτερη προειδοποίηση του von Foerster
Πέρα από τη θεωρία για τον υπερπληθυσμό, ο Heinz von Foerster είχε εκφράσει και διαφορετικού τύπου ανησυχίες για την τεχνητή νοημοσύνη.
Σε συνέντευξή του το 1995, σε μια εποχή που η AI απείχε πολύ από τις σημερινές δυνατότητές της, είχε επισημάνει τον κίνδυνο να θεωρούμε ότι μια μηχανή «σκέφτεται» με τον ίδιο τρόπο όπως ένας άνθρωπος.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα σήμερα, καθώς η συζήτηση γύρω από τις δυνατότητες των σύγχρονων συστημάτων AI, τα όριά τους και το κατά πόσο μπορούν να αναπτύξουν μορφές αυτονομίας βρίσκεται στο επίκεντρο της τεχνολογικής έρευνας.
Η βασική ανησυχία δεν αφορά απαραίτητα το αν μια μηχανή μπορεί να αποκτήσει ανθρώπινη συνείδηση, αλλά το ενδεχόμενο οι άνθρωποι να αποδώσουν στα συστήματα ιδιότητες, αξίες ή ηθικούς περιορισμούς που στην πραγματικότητα δεν διαθέτουν.
Τι ισχύει για το 2026
Η ημερομηνία της 13ης Νοεμβρίου 2026 έχει κατά καιρούς παρουσιαστεί ως «πρόβλεψη για το τέλος του κόσμου». Ωστόσο, αυτό δεν αποδίδει με ακρίβεια το περιεχόμενο της αρχικής μελέτης.
Πρόκειται για ένα μαθηματικό μοντέλο που βασίστηκε στα διαθέσιμα δεδομένα και στις τάσεις πληθυσμιακής αύξησης της εποχής. Δεν αποτελεί επιστημονική πρόβλεψη ότι ο κόσμος θα καταστραφεί σε μια συγκεκριμένη ημέρα.
Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη μελέτη εξακολουθεί να προκαλεί ενδιαφέρον, κυρίως επειδή αναδεικνύει ένα διαχρονικό ερώτημα: πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες πριν οι διαθέσιμοι πόροι και τα οικοσυστήματα φτάσουν στα όριά τους.
Και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τις πρώτες σκέψεις του για την τεχνητή νοημοσύνη, η προειδοποίηση του von Foerster για το πόσο εύκολα μπορεί να μπερδέψουμε τη μηχανική νοημοσύνη με την ανθρώπινη αποκτά νέο ενδιαφέρον στην εποχή των προηγμένων συστημάτων AI.
