Το χτύπημα στο Λιτόχωρο σηματοδοτεί την αρχή του Εμφυλίου- Ο Ζαχαριάδης δίνει το σύνθημα- Εθνοφυλακή, Χωροφυλακή και Λόχοι Κυνηγών- Ελασίτες και Εαμίτες επιστρέφουν από την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία- Μονάδες (Αυτο)ασφαλείας Υπαίθρου (ΜΑΥ) και Μονάδες Αποσπασμάτων Δίωξης (ΜΑΔ): οι λόγοι ίδρυσής τους
Ένα από τα θέματα που δεν μας έχει απασχολήσει μέχρι σήμερα, είναι η αρχή του Εμφυλίου Πολέμου, με την επίθεση των ανταρτών εναντίον του Σταθμού Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο και οι δυνάμεις των αντιπάλων. Επίσης, θα δούμε και τους λόγους που οδήγησαν στην ίδρυση των ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου) και των ΜΑΔ (Μονάδες Αποσπασμάτων Δίωξης).
12/2/1946: το ΚΚΕ αποφασίζει «νέα ένοπλη λαϊκή πάλη»
Σύμφωνα με τον Σόλωνα Γρηγοριάδη, στις 12 Φεβρουαρίου 1946 συνήλθε «κάπου στην Αθήνα» η Δεύτερη Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Η ημερομηνία δεν ήταν τυχαία. Στις 12/2/1946 συμπληρωνόταν ένας χρόνος από τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Στην απόφαση της Ολομέλειας που ήρθε στη δημοσιότητα, υπήρχε το εξής παράδοξο: η τελευταία παράγραφος είχε παραλειφθεί και είχε αντικατασταθεί από τρεις σειρές με αποσιωπητικά. Κάποιοι δεν το πρόσεξαν καν. Κάποιοι άλλοι θεώρησαν ότι έγινε τυπογραφικό λάθος, ενώ και όσοι κατάλαβαν ότι κάτι κρυβόταν πίσω από τα αποσιωπητικά, θεώρησαν ότι ήταν κάτι ασήμαντο. Η παράγραφος όμως αυτή ήταν «η μοίρα της Ελλάδας. Είχε την απόφαση για τη δυναμική αναμέτρηση» (Σ. Γρηγοριάδης). Το ακριβές περιεχόμενο της, το παρουσιάζει ο Δ. Κούσουλας, στο βιβλίο του «Επανάστασις και Ήττα», σελ. 189) και ήταν το εξής: «(Η Δεύτερη Ολομέλεια)… αφού στάθμισε εσωτερικούς παράγοντες, βαλκανική και διεθνή κατάσταση, αποφάσισε να προχωρήσει στην οργάνωση της νέας ένοπλης λαϊκής πάλης ενάντια στον μοναρχοφασιστικό αφηνιασμό».
Ο Ζαχαριάδης δίνει εντολή για το πρώτο χτύπημα
Στις 21 Μαρτίου 1946 ο Ζαχαριάδης, που θα μετέβαινε στην Πράγα για το συνέδριο του ΚΚ Τσεχοσλοβακίας, έκανε μια στάση στη Θεσσαλονίκη (είχε ξεκινήσει στις 20/3 από την Αθήνα). Στο «Μακεδονικό Γραφείο» του ΚΚΕ, ένα απλό διώροφο οίκημα κοντά στο Τελωνείο, «το Κόκκινο Σπίτι», κατά τις Αρχές, συναντήθηκε με τους Λεωνίδα Στρίγγο (Α’ Γραμματέας), Μάρκο Βαφειάδη (Β’ Γραμματέας, Οργανωτικός) και άλλα στελέχη. Τι ειπώθηκε μεταξύ τους δεν έγινε γνωστό. Ο Ζαχαριάδης πάντως, έδωσε εντολή να διαταχθεί μια από τις ένοπλες ομάδες των βουνών της Μακεδονίας να προβεί σε ένα εντυπωσιακό χτύπημα. Έτσι, θα ξεκινούσε η ένοπλη εξέγερση, αλλά και θα δινόταν μια απάντηση στην προεκλογική βία που ασκούσαν οι παρακρατικές δυνάμεις, καθώς και μία απόπειρα τρομοκρατίας των εκλογέων, να μην προσέλθουν στις κάλπες (οι εκλογές θα διεξάγονταν στις 31 Μαρτίου 1946).
Η επίθεση στο Λιτόχωρο
Στις 22/3 ο Ζαχαριάδης περνούσε τα ελληνικά σύνορα και ο Μάρκος ξεκινούσε την υλοποίηση της εντολής του. Επέλεξε τελικά το Λιτόχωρο, την πανέμορφη κωμόπολη κοντά στην Κατερίνη, στις ανατολικές απολήξεις του Ολύμπου. Στην ευρύτερη περιοχή υπήρχε μια ομάδα πρώην Ελασιτών, που παρέμενε αδρανής. Την αποτελούσαν οι Φωτεινός, Ανδρεάδης και Π. Παλάσκας ή Τζαβέλλας και είχαν ως λημέρι, μια βαθιά, απρόσιτη σπηλιά. Εκεί έφτασαν, στις 26 Μαρτίου 1946, δύο απεσταλμένοι του Βαφειάδη: ο Υψηλάντης και ο Πάνος (ψευδώνυμα). Μετέφεραν οδηγίες του Βαφειάδη για το χτύπημα στο Λιτόχωρο.
Η επίθεση (30-31 Μαρτίου 1946)
Στο Λιτόχωρο ήταν στρατωνισμένες, σε δύο ξεχωριστά κτίρια, που απείχαν 300 μέτρα, δύναμη Χωροφυλακής και μια Διμοιρία Εθνοφυλάκων. Στόχος ήταν η καταστροφή των στρατωνιζομένων. 33 αντάρτες επιτέθηκαν γύρω στις 23:30 της 30/3/1946 αιφνιδιαστικά και έκαψαν τα δύο κτίρια, με βλήματα όλμων και εμπρηστικές χειροβομβίδες. Κάποια από τα όπλα που χρησιμοποίησαν ήταν ιταλικά και τα είχαν πάρει από τη Μεραρχία Πινερόλο. Χωροφύλακες και Εθνοφύλακες αγωνίστηκαν γενναία, αλλά ηττήθηκαν. 9 άνδρες της Χωροφυλακής, που είχαν αποφοιτήσει ένα μήνα νωρίτερα από τη Σχολή Χωροφυλακής, 2 Λοχίες και ένας στρατιώτης της Εθνοφυλακής σκοτώθηκαν. Οι αντάρτες, μετά από μάχη σχεδόν έξι ωρών, έφυγαν με 4 αιχμαλώτους και όπλα ως λάφυρα. Παραδόξως, στο σοβαρό αυτό συμβάν δεν δόθηκε η δέουσα προσοχή από τις Αρχές και την κοινή γνώμη, καθώς θεωρήθηκε ως προεκλογικό επεισόδιο.
Αν και τη Διοίκηση των ανταρτών στο Λιτόχωρο την είχε ο καπετάν Υψηλάντης (1917-2005), το πραγματικό ονοματεπώνυμο του οποίου ήταν Αλέξανδρος Ρόσιος και διετέλεσε μέλος της ΚΕ και του Εκτελεστικού Γραφείου του ΠΑΣΟΚ, ο θρύλος απέδωσε την επίθεση, στον καπετάν Μπαρούτα (Θωμάς Λώλης), έναν αρχηγό μιας μικρής ομάδας ανταρτών στην περιοχή Βερμίου-Πιερίων. Έχοντας σημειώσει μερικές μικρές επιτυχίες, του πιστώθηκε και η επίθεση του Λιτόχωρου, με αποτέλεσμα το όνομά του να γίνει θρύλος πανελλαδικά. Μάλιστα, στην επίθεση στο Λιτόχωρο δεν είχε ούτε απλή συμμετοχή! Οικειοποιήθηκε άθελά του τη δόξα και αποτέλεσε ίνδαλμα για τους κομμουνιστές. Τη δόξα δεν την χάρηκε πολύ, γιατί στις 18 Ιουλίου 1946 έπεσε νεκρός από πυρά Χωροφυλάκων, μετά από συμπλοκή στην περιφέρεια Κάτω Βερμίου. Φαίνεται ότι και οι Αρχές είχαν πιστέψει ότι ο καπετάν Μπαρούτας ηγήθηκε της επίθεσης στο Λιτόχωρο, καθώς τον είχαν επικηρύξει για 10 εκατομμύρια δραχμές! Πάντως το όνομά του έγινε σύμβολο, ως του ανθρώπου που άναψε τη θρυαλλίδα του εμφυλίου.
