Η πώληση της Starbucks ήταν ο προτελευταίος πυλώνας του βασικού επιχειρηματικού εκφραστή της λιανικής κατανάλωσης εδώ και έναν αιώνα – Απόμεινε μόνο η GAP Greece μέχρι το 2028, με αβέβαιο μέλλον
Κάποτε, το όνομα Μαρινόπουλος ήταν παντού. Στα σούπερ μάρκετ, στα καλλυντικά, στον καφέ, στη μόδα, στα εμπορικά κέντρα. Αποτελούσε ίσως την πιο χαρακτηριστική έκφραση της ελληνικής κατανάλωσης σε μια εποχή ευμάρειας — μιας ευμάρειας που αποδείχθηκε εύθραυστη με το ξέσπασμα της μεγάλης οικονομικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας.
Η οικογένεια Μαρινόπουλου συγκαταλεγόταν στις ισχυρότερες επιχειρηματικές δυναστείες της χώρας. Η επιρροή της δεν περιοριζόταν στην οικονομία, αλλά επεκτεινόταν και στη δημόσια εικόνα της εποχής, με έντονη κοσμική παρουσία και διαρκή προβολή. Ήταν, σε μεγάλο βαθμό, το πρόσωπο της κατανάλωσης και των φιλοδοξιών μιας ολόκληρης περιόδου.
Μέσα από ένα πλέγμα συνεργασιών με διεθνείς κολοσσούς — από την Carrefour και τη Dia έως τα Starbucks, τη Sephora, τα Marks & Spencer, τη Fnac και την GAP — η οικογένεια δημιούργησε ένα πολυσχιδές επιχειρηματικό οικοσύστημα που για περισσότερες από δύο δεκαετίες καθόριζε την αγορά. Ένα σύστημα που δεν ακολουθούσε απλώς τις τάσεις, αλλά τις διαμόρφωνε.
Κι όμως, ό,τι χτιζόταν για δεκαετίες κατέρρευσε σχεδόν μέσα σε λίγα χρόνια. Στην κορύφωση της κρίσης, η αυτοκρατορία άρχισε να καταρρέει σαν χάρτινος πύργος. Η αρχή έγινε με τη Famar, τη φαρμακοβιομηχανία από την οποία ξεκίνησε η επιχειρηματική διαδρομή της οικογένειας, η οποία πέρασε στον έλεγχο των πιστωτών. Ακολούθησε η κατάρρευση της Μαρινόπουλος Α.Ε., σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές πτωχεύσεις που γνώρισε ποτέ η ελληνική αγορά, με υποχρεώσεις που άγγιξαν τα 1,8 δισ. ευρώ.
Σχεδόν μία δεκαετία μετά, ελάχιστα έχουν απομείνει από εκείνο το εκτεταμένο δίκτυο συνεργασιών και δραστηριοτήτων. Το πιο πρόσφατο κεφάλαιο γράφτηκε με την πώληση της Μαρινόπουλος Καφέ Α.Ε., της εταιρείας που έφερε και διαχειριζόταν τα Starbucks στην Ελλάδα, σηματοδοτώντας το τέλος μιας σχέσης σχεδόν 25 ετών.
Η συμφωνία, με συμβολικό τίμημα για τις μετοχές, αντανακλά τη μεταβολή των ισορροπιών. Ο νέος επενδυτής αναλαμβάνει την εξυγίανση της εταιρείας, ενώ για την οικογένεια Μαρινόπουλου το «διαζύγιο» αυτό κλείνει έναν από τους τελευταίους δεσμούς με τα μεγάλα διεθνή brands — και μαζί του ένα ακόμη κεφάλαιο της εποχής που η ίδια συνέβαλε να διαμορφωθεί.
Σήμερα, το τελευταίο ουσιαστικό αποτύπωμα της οικογένειας στη λιανική εντοπίζεται στην GAP Greece, μέσω της Κάκτος Σύμβουλοι Επιχειρήσεων. Πρόκειται, ωστόσο, για μια δραστηριότητα σαφώς περιορισμένη σε σχέση με το παρελθόν, με μειωμένο δίκτυο καταστημάτων, συνεχιζόμενες οικονομικές προκλήσεις και ορίζοντα που φτάνει έως το 2028, όταν λήγει η σχετική σύμβαση franchise.
Η εικόνα της συρρίκνωσης είναι ενδεικτική της συνολικής πορείας. Από ένα δίκτυο εκατοντάδων σημείων και πολυεπίπεδη παρουσία στην αγορά, η δραστηριότητα έχει περιοριστεί σε λίγες μονάδες, με στόχο πλέον τη διαχείριση και όχι την ανάπτυξη.
Η κατάρρευση της Μαρινόπουλος Α.Ε. το 2016 αποτέλεσε σημείο καμπής. Με υποχρεώσεις σχεδόν 1,8 δισ. ευρώ, η πτώση της προκάλεσε ντόμινο επιπτώσεων σε εργαζόμενους, προμηθευτές και πιστωτές, μετατρέποντας την υπόθεση σε μείζον οικονομικό και κοινωνικό γεγονός. Η διάσωση του δικτύου μέσω της Σκλαβενίτης απέτρεψε τα χειρότερα, δεν μπόρεσε όμως να ανατρέψει την απώλεια του βασικού πυρήνα της αυτοκρατορίας.
Παράλληλα, η απώλεια της Famar σηματοδότησε και το τέλος της παρουσίας της οικογένειας στον βιομηχανικό τομέα, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο που είχε ξεκινήσει περισσότερο από έναν αιώνα πριν, από ένα φαρμακείο στο κέντρο της Αθήνας.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της πτώσης, αρκεί να θυμηθεί κανείς την αφετηρία. Από το 1893, όταν οι αδελφοί Μαρινόπουλοι άνοιξαν το πρώτο τους φαρμακείο, έως τη μεταπολεμική ίδρυση της Famar και την είσοδο στη λιανική τη δεκαετία του ’60, η οικογένεια υπήρξε από τους βασικούς διαμορφωτές της ελληνικής αγοράς.
Στην κορύφωσή της, η επιχειρηματική αυτή δυναστεία αριθμούσε πάνω από 1.000 καταστήματα και δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους, λειτουργώντας ως βασική πύλη εισόδου πολυεθνικών ομίλων στην Ελλάδα. Ένα σύστημα που για χρόνια εξέφρασε —και σε μεγάλο βαθμό όρισε— το μοντέλο της ελληνικής κατανάλωσης.
Σήμερα, εκείνη η εποχή μοιάζει μακρινή. Και η ιστορία των Μαρινόπουλων καταγράφεται πλέον όχι ως αφήγηση ανάπτυξης, αλλά ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της ανόδου και της πτώσης μιας επιχειρηματικής αυτοκρατορίας στην Ελλάδα.
—
