Από τις μπάλες με αισθητήρες και την τεχνητή νοημοσύνη στη διαιτησία μέχρι τις φορετές συσκευές παρακολούθησης των αθλητών, το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου έχει μετατραπεί σε ένα επιστημονικό «εργαστήριο» Εδώ και μερικές ημέρες ο πλανήτης ζει στον ρυθμό του Μουντιάλ – και η ζωή αναμένεται να… κυλά πίσω από μια «έξυπνη» μπάλα ως και τις 19 Ιουλίου, οπότε και θα ολοκληρωθεί το μεγαλύτερο ποδοσφαιρικό γεγονός. Τρεις διοργανώτριες χώρες – ΗΠΑ, Μεξικό, Καναδάς –, 16 πόλεις, 48 ομάδες, 104 συνολικά αγώνες είναι οι βασικοί «παίκτες» του φετινού Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου. Πίσω τους όμως κρύβονται χιλιάδες άλλοι «επιστημονικοί παίκτες» που αλλάζουν το πρόσωπο του ποδοσφαίρου μετατρέποντας το Μουντιάλ σε… εργαστήριο. Ενα απέραντο τεχνολογικό και επιστημονικό εργαστήριο που αλλάζει τον τρόπο προπόνησης, διεξαγωγής των αγώνων, λήψης των αποφάσεων από τους διαιτητές, προστασίας της υγείας των αθλητών. Την επιστήμη πίσω από το Παγκόσμιο Κύπελλο, η οποία αναδεικνύεται στον νευραλγικό 12ο παίκτη των ομάδων, αναλύει σήμερα το ΒΗΜΑ-Science με τη βοήθεια ενός από τους πλέον σημαίνοντες ερευνητές του πεδίου της αθλητικής επιστήμης, διευθυντή του Κέντρου Αθλητικής Επιστήμης και Ιατρικής και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Baptist του Χονγκ Κονγκ, Γιάννη Πιτσιλαδή, αλλά και εκπροσώπων της FIFA. Οπως αναφέρει ο καθηγητής Πιτσιλαδής, το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 θα μπορούσε να περιγραφεί ως το πιο προηγμένο τεχνολογικά ως σήμερα. «Η τεχνολογία έχει πλέον ενσωματωθεί σε πλείστα πεδία που συνθέτουν το οικοδόμημα του Παγκοσμίου Κυπέλλου, όπως η διαιτησία, η ανάλυση της απόδοσης των παικτών, η ενδελεχής παρακολούθηση των περιβαλλοντικών συνθηκών, η προετοιμασία του γρασιδιού των γηπέδων, η μετάδοση των αγώνων, η συμμετοχή των φιλάθλων. Αυτό που είναι μοναδικό στο φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ότι η τεχνολογία δεν περιορίζεται μόνο σε ένα πεδίο, όπως συνέβαινε τις περασμένες δεκαετίες, αλλά έχει διεισδύσει σε ολόκληρο το οικοσύστημα του ποδοσφαίρου». Η πιο σημαντική καινοτομία Και η πιο σημαντική καινοτομία, κατά τον καθηγητή, σε αυτό το Μουντιάλ είναι η τεχνολογία που αφορά το ημι-αυτόματο σύστημα οφσάιντ σε συνδυασμό με τις «έξυπνες» μπάλες που χρησιμοποιούνται στους αγώνες. Το ημι-αυτόματο σύστημα οφσάιντ βασίζεται σε ένα δίκτυο καμερών υψηλής ταχύτητας που παρακολουθούν δεκάδες σημεία του σώματος κάθε ποδοσφαιριστή πολλές φορές το δευτερόλεπτο. Αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης επεξεργάζονται τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο με αποτέλεσμα να εντοπίζονται αυτόματα πιθανές παραβάσεις, ενημερώνοντας τους διαιτητές του VAR. Η τεχνολογία αυτή υποστηρίζει ταχύτερες, πιο συνεπείς και πιο ακριβείς αποφάσεις των διαιτητών σε φάσεις στις οποίες ακόμη και λίγα εκατοστά μπορούν να καθορίσουν την έκβαση ενός αγώνα. Σε ό,τι αφορά την μπάλα του Παγκοσμίου Κυπέλλου, μάλλον το μόνο κοινό της με τις μπάλες που χρησιμοποιούνταν στους ελίτ αγώνες τις προηγούμενες δεκαετίες είναι το… σχήμα της. Και αυτό διότι η «έξυπνη» μπάλα που χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή στα γήπεδα του Μουντιάλ φέρει στο εσωτερικό της ενσωματωμένο αισθητήρα αδρανειακής μέτρησης, ο οποίος καταγράφει την κίνησή της εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο και μεταδίδει ασύρματα τα δεδομένα στα κέντρα ελέγχου του αγώνα. Η τεχνολογία αυτή βοηθά στον ακριβή προσδιορισμό της στιγμής επαφής του ποδοσφαιριστή με την μπάλα, γεγονός σημαντικό για τη λήψη σωστών αποφάσεων από τους διαιτητές σε «δύσκολες» φάσεις. Παράλληλα, οι μηχανικοί υλικών έχουν σχεδιάσει τις μπάλες της διοργάνωσης με καλύτερη αεροδυναμική συμπεριφορά, σταθερότερη πορεία και μεγαλύτερη αντοχή στις μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας. «Η FIFA εισήγαγε για πρώτη φορά την τεχνολογία του ημι-αυτόματου συστήματος οφσάιντ στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ το 2022 και αναμένεται να αναπτύξει περαιτέρω αυτή την τεχνολογία και τα συνδεδεμένα με εκείνη συστήματα που ενσωματώνονται στις μπάλες. Θεωρώ ότι το συγκεκριμένο είναι το πιο σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα του Μουντιάλ διότι επιδρά άμεσα στη διασφάλιση της δικαιοσύνης του αθλήματος, βελτιώνοντας την ακρίβεια των αποφάσεων» λέει ο έλληνας καθηγητής. Τα γιλέκα-«φορητοί υπολογιστές» Ενα άλλο σημαντικό πεδίο στο οποίο η επιστήμη και δη η επιστήμη των δεδομένων… παίζει μπάλα είναι εκείνο της αξιολόγησης της απόδοσης των ποδοσφαιριστών, επισημαίνει ο δρ Πιτσιλαδής. Κάθε παίκτης παρακολουθείται αδιάκοπα μέσω συστημάτων εντοπισμού θέσης και αισθητήρων που καταγράφουν τις αποστάσεις που διανύει, την επιτάχυνσή του, τη μέγιστη ταχύτητά του, τα επίπεδα κόπωσης που παρουσιάζει αλλά και την ένταση της μυϊκής του επιβάρυνσης. Για τον σκοπό αυτόν άλλωστε οι παίκτες πολλών κορυφαίων εθνικών ομάδων του Μουντιάλ φορούν ειδικά γιλέκα που ενσωματώνουν μικροσκοπικούς αισθητήρες GPS, επιταχυνσιόμετρα και γυροσκόπια καταγράφοντας με ακρίβεια σχεδόν κάθε κίνησή τους. Τα δεδομένα που συλλέγονται από αυτά τα γιλέκα-«φορητούς υπολογιστές», τα οποία μετατρέπουν τον κάθε παίκτη σε πηγή πολύτιμων επιστημονικών μετρήσεων, επιτρέπουν τη δημιουργία εξατομικευμένων προγραμμάτων προπόνησης και αποκατάστασης, ενώ βοηθούν και στην πρόληψη τραυματισμών. «Οι τεχνολογίες αυτές επιτρέπουν στους προπονητές και στους ειδικούς στην αθλητική επιστήμη να κατανοήσουν τις απαιτήσεις τόσο σε ό,τι αφορά τη φυσιολογία των αθλητών όσο και την τακτική του κάθε παιχνιδιού με τρόπους που θα ήταν αδύνατον να φανταστούμε πριν από 20 χρόνια» σημειώνει ο καθηγητής, σπεύδοντας ωστόσο να συμπληρώσει ότι «δεν θα πρέπει να συγχέουμε την ικανότητα μέτρησης των παραμέτρων με την ικανότητα να κάνουμε τελικά καλύτερο παιχνίδι. Τα δεδομένα από μόνα τους δεν αποτελούν συγκριτικό πλεονέκτημα. Το συγκριτικό πλεονέκτημα έχει ανθρώπινο πρόσωπο και αφορά το πόσο αποτελεσματικά οι προπονητές και οι ειδικοί των ομάδων ερμηνεύουν τον τεράστιο όγκο δεδομένων που έχουν πλέον στη διάθεσή τους και τον μετουσιώνουν σε καλύτερες αποφάσεις προς όφελος της ομάδας τους». Δεδομένα, δεδομένα, παντού δεδομένα που συλλέγονται από πλήθος επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων οι οποίοι πλαισιώνουν τις εθνικές ομάδες. Πολλές από τις ομάδες χρησιμοποιούν δεδομένα που «γεννιούνται» μέσα από την εφαρμογή σύγχρονων απεικονιστικών τεχνικών και άλλων εξετάσεων για βελτίωση της προπόνησης αλλά και της αποκατάστασης των αθλητών. Μοναδική τεχνολογική εμπειρία για τους θεατές Αλλά και δεδομένα που παράγονται σε κάθε αγώνα και χαρίζουν μια τεχνολογική εμπειρία χωρίς προηγούμενο στους θεατές. Οπως εξηγεί ο καθηγητής Πιτσιλαδής, «στο Παγκόσμιο Κύπελλο χρησιμοποιούνται φορητές κάμερες επάνω στους διαιτητές, αναβαθισμένα γραφικά και εικόνες, στατιστικές σε πραγματικό χρόνο αλλά και εξελιγμένες τεχνολογίες μετάδοσης των αγώνων – όλα αυτά επιτρέπουν στους θεατές να “διεισδύουν” στα ματς και στις πληροφορίες που τα συνοδεύουν με αφάνταστους τρόπους σε σύγκριση με το παρελθόν. Οι φίλαθλοι βλέπουν ολοένα και περισσότερο πτυχές των παιχνιδιών που μέχρι πρότινος ήταν διαθέσιμες μόνο στους προπονητές και στους αναλυτές». Ολος αυτός ο ασύλληπτος όγκος δεδομένων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές προκλήσεις της διοργάνωσης και για να «δαμαστεί» σε πραγματικό χρόνο χρησιμοποιούνται υπολογιστικά νέφη, προηγμένα συστήματα αποθήκευσης και εργαλεία ΑΙ. Και γεννάται ευλόγως το μεγάλο ερώτημα: Τελικώς η επιστήμη κάνει το Μουντιάλ καλύτερο; «Ναι, η επιστήμη βοηθά τις ομάδες να παίζουν καλύτερο ποδόσφαιρο, καθώς στο ελίτ επίπεδο στο οποίο ανήκουν οι αθλητές που παίρνουν μέρος στο Μουντιάλ ακόμη και οι μικρές βελτιώσεις που μπορεί να προσφέρει η επιστήμη στην προετοιμασία των ομάδων, στην αποκατάσταση των τραυματισμών, στην προσαρμογή στις εκάστοτε συνθήκες ή στη λήψη αποφάσεων μπορεί να είναι σημαντική. Ωστόσο η επιστήμη δεν βάζει γκολ, δεν υποκαθιστά το ταλέντο, τη δημιουργικότητα, τον σωστό προπονητή που λαμβάνει τις σωστές αποφάσεις τη σωστή στιγμή». Κλείνοντας ο καθηγητής Πιτσιλαδής υπογραμμίζει ότι στις μέρες μας, στις μέρες του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026, υπάρχει τελικά μια μεγάλη παρανόηση η οποία συνίσταται στο ότι η τεχνολογία γεννά το πλεονέκτημα. «Στην πραγματικότητα η τεχνολογία είναι πλέον η εύκολη “πίστα”. Η δύσκολη είναι η ερμηνεία των δεδομένων που προσφέρει. Η κακή ερμηνεία εκπληκτικών δεδομένων μπορεί τελικώς να αποδειχθεί λιγότερο χρήσιμη από την εκπληκτική ερμηνεία περιορισμένων δεδομένων. Και αυτή την καλή ερμηνεία, στις κρίσιμες στιγμές ενός αγώνα, την προσφέρει μόνο το ανθρώπινο μυαλό».
Η επιστήμη πίσω από το Μουντιάλ 2026
