Η κλονισμένη υγεία του και ο φόβος του θανάτου έδωσαν νέο νόημα στην αμύθητη περιουσία του
Ο Τζον Ντέιβισον Ροκφέλερ υπήρξε ο άνθρωπος που μετέτρεψε το πετρέλαιο σε μια πρωτοφανή οικονομική αυτοκρατορία. Μέσα σε λίγες δεκαετίες πέρασε από τη θέση ενός απλού λογιστή στην κορυφή του επιχειρηματικού κόσμου, αποκτώντας τέτοια δύναμη ώστε το όνομά του έγινε συνώνυμο του ακραίου πλούτου.
Στα 25 του χρόνια είχε ήδη επενδύσει σε ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια των Ηνωμένων Πολιτειών. Το 1870 ίδρυσε τη Standard Oil και, πριν συμπληρώσει τα 40, η εταιρεία του ήλεγχε περίπου το 90% της αμερικανικής διύλισης πετρελαίου.
Η επιτυχία του βασίστηκε στην αυστηρή οργάνωση, στη μείωση του κόστους και σε επιθετικές επιχειρηματικές πρακτικές που εξουδετέρωσαν πολλούς ανταγωνιστές του.
Ο Ροκφέλερ είχε κερδίσει το παιχνίδι του πλούτου. Ωστόσο, στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν βρισκόταν ακόμη στην πέμπτη δεκαετία της ζωής του, η υγεία του κλονίστηκε σοβαρά.
Όταν το σώμα του άρχισε να καταρρέει
Η συνεχής ένταση και οι αμέτρητες επαγγελματικές ευθύνες είχαν αφήσει το αποτύπωμά τους. Ο Ροκφέλερ αντιμετώπισε σοβαρά πεπτικά προβλήματα, αϋπνία και έντονη σωματική εξάντληση. Παρουσίασε επίσης αλωπεκία, με αποτέλσμα να χάσει τα μαλλιά του και μεγάλο μέρος των τριχών του σώματός του.
Η διατροφή του έγινε εξαιρετικά περιορισμένη, ενώ η καθημερινότητά του οργανώθηκε γύρω από αυστηρές ιατρικές οδηγίες. Παρότι μπορούσε να αποκτήσει σχεδόν οτιδήποτε, δεν μπορούσε να εξασφαλίσει το μοναδικό αγαθό που είχε αρχίσει να χάνει: την υγεία του.
Μια ιδιαίτερα διαδεδομένη αφήγηση υποστηρίζει ότι οι γιατροί τού έδωσαν μόλις έναν χρόνο ζωής και ότι η πρόβλεψη αυτή τον ώθησε να διαθέσει την περιουσία του σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Το δραματικό αυτό στοιχείο δεν επιβεβαιώνεται από τις ιστορικές πηγές και φαίνεται ότι προστέθηκε αργότερα στον θρύλο του. Είναι, όμως, αλήθεια ότι εκείνη την περίοδο ο Ροκφέλερ απομακρύνθηκε σταδιακά από την καθημερινή διοίκηση της Standard Oil και αφοσιώθηκε περισσότερο στην υγεία, στην οικογένεια και στη φιλανθρωπία.
Δεν άρχισε να προσφέρει όταν έγινε πλούσιος
Σε αντίθεση με όσα αναφέρει η δημοφιλής ιστορία, ο Ροκφέλερ δεν περίμενε μια υποτιθέμενη θανατική καταδίκη για να αρχίσει να προσφέρει. Ως βαθιά θρησκευόμενος Βαπτιστής, έκανε δωρεές ήδη από την πρώτη του εργασία, καταγράφοντας σχολαστικά στα προσωπικά του βιβλία τα χρήματα που διέθετε στην Εκκλησία και σε ανθρώπους που είχαν ανάγκη.
Η μεγάλη αλλαγή δεν ήταν ότι ξαφνικά αποφάσισε να δώσει, αλλά ότι μετέτρεψε τη φιλανθρωπία του σε ένα συστηματικό και οργανωμένο έργο. Αντί για αποσπασματικές δωρεές, δημιούργησε θεσμούς που θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν κοινωνικά προβλήματα σε βάθος χρόνου.
Χρηματοδότησε αποφασιστικά το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, ίδρυσε το 1901 το Rockefeller Institute for Medical Research –το σημερινό Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ– και το 1909 δημιούργησε υγειονομική επιτροπή για την αντιμετώπιση της αγκυλοστομίασης στις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ.
Το 1913 ίδρυσε το Rockefeller Foundation με σκοπό, όπως αναφερόταν στο καταστατικό του, την προώθηση της ευημερίας της ανθρωπότητας σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ίδρυμα στήριξε την ιατρική έρευνα, τη δημόσια υγεία και την εκπαίδευση, συμβάλλοντας στην καταπολέμηση ασθενειών όπως ο κίτρινος πυρετός και η αγκυλοστομίαση. Δεν ανακάλυψε την πενικιλίνη, όπως συχνά γράφεται στο διαδίκτυο, αλλά η συνολική συνεισφορά του στην επιστήμη και στην παγκόσμια υγεία υπήρξε τεράστια.
Η δεύτερη ζωή του μεγιστάνα
Η υγεία του Ροκφέλερ βελτιώθηκε σταδιακά, χάρη στον ηπιότερο τρόπο ζωής, στην προσεκτική διατροφή και στην απομάκρυνσή του από την καθημερινή επιχειρηματική πίεση. Δεν πέθανε στα 54 του, όπως θέλει ο δημοφιλής μύθος. Έζησε μέχρι τις 23 Μαΐου 1937 και έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών.
Η ιστορία του δεν χρειάζεται υπερβολές για να είναι εντυπωσιακή. Ο άνθρωπος που δημιούργησε μία από τις ισχυρότερες επιχειρηματικές αυτοκρατορίες της Ιστορίας αφιέρωσε τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του στη δημιουργία ιδρυμάτων που συνέχισαν να προσφέρουν πολύ μετά τον θάνατό του.
Ο Ροκφέλερ απέδειξε ότι ο πλούτος από μόνος του δεν αποτελεί κληρονομιά. Κληρονομιά είναι όσα μπορεί να αλλάξει ένας άνθρωπος χρησιμοποιώντας τον. Το πρώτο μισό της ζωής του δημιούργησε μια αυτοκρατορία. Το δεύτερο έδωσε στην περιουσία του έναν σκοπό που ξεπέρασε τον ίδιο.
