ο “Ελ Νίνιο” τείνει να αυξάνει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία, απελευθερώνοντας θερμότητα από τον τροπικό Ειρηνικό ωκεανό στην ατμόσφαιρα. Δεδομένου ότι οι παγκόσμιες θερμοκρασίες βρίσκονται ήδη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα λόγω της κλιματικής αλλαγής, ένα ισχυρό “Ελ Νίνιο” θα μπορούσε να αυξήσει ακόμη περισσότερο την πιθανότητα νέων θερμοκρασιών ρεκόρ, θαλάσσιων καυσώνων και πιο συχνών ή εντονότερων επεισοδίων ακραίας ζέστης».
Με αυτά τα λόγια ο δρ Μοχάμεντ Αζχάρ Εχσαν, ερευνητής στη Σχολή Κλιματικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κολούμπια (Columbia Climate School) περιγράφει στην «Κ» τις πιθανές συνέπειες του κλιματικού φαινομένου που επαναλαμβάνεται περιοδικά (συνήθως ανά 2-7 χρόνια) και του οποίου η επιρροή εκτείνεται πολύ πέρα από τα όρια της περιοχής όπου «γεννιέται». Καθώς τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει ήδη εγκατασταθεί στον τροπικό Ειρηνικό και ενδέχεται να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα των τελευταίων δεκαετιών, οι επιστήμονες παρακολουθούν τους τελευταίους μήνες στενά την εξέλιξή του.
Κατά το διάστημα από τις 20 Μαΐου έως τις 10 Ιουνίου, στις βασικές περιοχές παρακολούθησης του φαινομένου, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας βρέθηκαν από 1,3 έως και 2,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά επίπεδα.
Σύμφωνα με τον δρα Εχσαν, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον ισημερινό Ειρηνικό παραμένουν σταθερά υψηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα. Είναι ενδεικτικό ότι τον φετινό Μάιο, οι θετικές αποκλίσεις έφτασαν έως 1,81 βαθμούς Κελσίου, ενώ στην περιοχή Niño 3.4 -η οποία χρησιμοποιείται διεθνώς ως βασικό σημείο αναφοράς για την παρακολούθηση του φαινομένου- η μέση θερμοκρασιακή απόκλιση διαμορφώθηκε στους +0,94°C.
Οι πρόσφατες εβδομαδιαίες παρατηρήσεις δείχνουν ακόμη μεγαλύτερη θέρμανση. Κατά το διάστημα από τις 20 Μαΐου έως τις 10 Ιουνίου, στις βασικές περιοχές παρακολούθησης του φαινομένου, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας βρέθηκαν από 1,3 έως και 2,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά επίπεδα.
«Πρόκειται για τιμές που αντιστοιχούν σε ένα “Ελ Νίνιο” μέτριας έντασης, ενώ σε ορισμένες περιοχές έχουν ήδη καταγραφεί επίπεδα που συνήθως συνδέονται με ισχυρά επεισόδια», εξηγεί ο ίδιος.
Θερμότητα κάτω από το νερό
Την ίδια ώρα, αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους επιστήμονες είναι ότι η επιφανειακή θέρμανση ενισχύεται από τις συνθήκες που επικρατούν κάτω από την επιφάνεια του νερού.
«Ενα μεγάλο “απόθεμα” θερμότητας παραμένει εγκλωβισμένο κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού με θερμοκρασίες που τοπικά φτάνουν έως και 6 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα. Αυτή η συσσωρευμένη θερμότητα λειτουργεί ως “καύσιμο” που μπορεί να συντηρήσει και να ενισχύσει περαιτέρω το φαινόμενο τους επόμενους μήνες», εξηγεί ο ερευνητής του Κολούμπια, σημειώνοντας ότι η εκτίμηση αυτή δεν βασίζεται μόνο στα προγνωστικά μοντέλα, αλλά και στις παρατηρήσεις των τελευταίων μηνών από τον τροπικό Ειρηνικό. Η εικόνα που προκύπτει από τα δεδομένα και τις προβλέψεις είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, αρκετά σαφής.
Η ίδια πρόγνωση εκτιμά πως υπάρχει 63% πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα πολύ ισχυρό “Ελ Νίνιο” μεταξύ Νοεμβρίου και Ιανουαρίου, το οποίο θα μπορούσε να συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί από το 1950.
«Ωκεανός και ατμόσφαιρα λειτουργούν ήδη συντονισμένα σε ένα “Ελ Νίνιο” μέτριας έντασης και τα μοντέλα δείχνουν σημαντική πιθανότητα περαιτέρω ενίσχυσής του κατά το δεύτερο μισό του 2026 και στις αρχές του 2027», προσθέτει ο ίδιος.
Σύμφωνα μάλιστα με την πιο πρόσφατη επίσημη πρόγνωση του Κέντρου Κλιματικής Πρόγνωσης (CPC) της Αμερικανικής Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (ΝΟΑΑ), η πιθανότητα να διατηρηθούν οι συνθήκες του «Ελ Νίνιο» τους επόμενους μήνες είναι εξαιρετικά υψηλή, αγγίζοντας σχεδόν το 100%.
«Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι η ίδια πρόγνωση εκτιμά πως υπάρχει 63% πιθανότητα να εκδηλωθεί ένα πολύ ισχυρό “Ελ Νίνιο” μεταξύ Νοεμβρίου και Ιανουαρίου, το οποίο θα μπορούσε να συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί από το 1950», τονίζει ο δρ Εχσαν.
Αν και οι πιο άμεσες επιπτώσεις αναμένονται σε περιοχές όπως η Ινδονησία, η Παπούα Νέα Γουινέα και η Αυστραλία, όπου αυξάνονται οι κίνδυνοι ξηρασίας και πυρκαγιών, οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο το φαινόμενο θα μπορούσε να επηρεάσει και τη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Υψηλότερες θερμοκρασίες στη Ν. Ευρώπη
Ο Τζον Γκότσχαλκ, επικεφαλής του Τμήματος Επιχειρησιακών Προγνώσεων στο Κέντρο Κλιματικής Πρόγνωσης της NOAA, μιλώντας στην «Κ» σχετικά με την πιθανή επίδραση του φαινομένου στην περιοχή μας, επισημαίνει ότι οι επιδράσεις του «Ελ Νίνιο» στη Μεσόγειο είναι συνήθως ασθενέστερες και λιγότερο προβλέψιμες σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη.
«Οι επιπτώσεις παρουσιάζουν μεγάλη μεταβλητότητα και οι σχετικές προβλέψεις είναι λιγότερο αξιόπιστες από εκείνες που αφορούν, για παράδειγμα, τη Βόρεια Αμερική», εξηγεί. Παρ’ όλα αυτά, τα εποχικά μοντέλα της NOAA καταγράφουν ήδη ορισμένες ενδείξεις για τη Μεσόγειο και τη νότια Ευρώπη.
«Για την περίοδο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου, οι προβλέψεις δίνουν αυξημένες πιθανότητες για θερμοκρασίες υψηλότερες από τις κανονικές σε τμήματα της βορειοανατολικής Αφρικής και χαμηλότερες από τις κανονικές στην ανατολική Μεσόγειο, κοντά στην Τουρκία και τη Μέση Ανατολή», αναφέρει προσθέτοντας πως κατά τη χειμερινή περίοδο -από τον Δεκέμβριο έως τον Φεβρουάριο- τα μοντέλα υποδεικνύουν αυξημένες πιθανότητες για θερμοκρασίες υψηλότερες από τις κανονικές στη νότια Ευρώπη.
Ενα υπαρκτό σήμα αυξημένων βροχοπτώσεων, με πιθανότητα 40%-45%, εμφανίζεται και στην ανατολική Ελλάδα.
Από την πλευρά του, ο δρ Εχσαν επικαλούμενος τις εποχικές προβλέψεις του Κέντρου Ερευνας Κλιματικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Κολούμπια (CCSR), σημειώνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν αυξημένες πιθανότητες για πιο υγρές συνθήκες στην ανατολική Μεσόγειο κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα.
«Οι πολίτες ακούν για τις παγκόσμιες επιπτώσεις του “Ελ Νίνιο” και αναρωτιούνται τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τη δική τους περιοχή. Γνωρίζουμε βέβαια ότι οι ισχυρότερες επιδράσεις του παρατηρούνται στους τροπικούς και υποτροπικούς, κυρίως γύρω από τον Ειρηνικό. Μέχρι να φτάσει η επίδρασή του στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο, μεσολαβεί μια πολύπλοκη αλυσίδα ατμοσφαιρικών αλληλεπιδράσεων, γεγονός που καθιστά το σήμα πιο αδύναμο και λιγότερο σταθερό», σημειώνει και προσθέτει: «Παρ’ όλ’ αυτά, το “Ελ Νίνιο” μπορεί να επηρεάσει τα μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά μοτίβα που διαμορφώνουν τον καιρό στη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους του φθινοπώρου και του χειμώνα στο βόρειο ημισφαίριο».
Σύμφωνα με το CCSR, για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2026, παρατηρείται αυξημένη πιθανότητα βροχοπτώσεων πάνω από τα κανονικά επίπεδα σε τμήματα της ανατολικής Μεσογείου. «Ενα ασθενέστερο, αλλά υπαρκτό σήμα αυξημένων βροχοπτώσεων, με πιθανότητα 40%-45%, εμφανίζεται και στην ανατολική Ελλάδα», διευκρινίζει ο δρ Εχσαν, τονίζοντας ότι θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο πως κανένα επεισόδιο «Ελ Νίνιο» δεν είναι ίδιο με κάποιο προηγούμενο.
«Κάθε φαινόμενο εξελίσσεται διαφορετικά και συνδέεται με διαφορετικούς μηχανισμούς ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας. Για τον λόγο αυτό, οι επιπτώσεις του “Ελ Νίνιο” στη Μεσόγειο μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από επεισόδιο σε επεισόδιο».
Εάν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για ένα ισχυρό επεισόδιο “Ελ Νίνιο”, τότε είτε το 2026 είτε το 2027 θα μπορούσε να εξελιχθεί στο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως.
Το «Ελ Νίνιο», που στα ισπανικά σημαίνει «το μικρό αγόρι» και αναφέρεται στο «Θείο Βρέφος», έχοντας πάρει το όνομά του από ψαράδες του Περού (που είχαν παρατηρήσει ότι το ωκεάνιο φαινόμενο ξεκινούσε συνήθως κατά την περίοδο των Χριστουγέννων), αναμένεται ακόμη μία φορά να αλληλεπιδράσει με την κλιματική αλλαγή που προκαλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Το προηγούμενο επεισόδιο «Ελ Νίνιο» θεωρείται ότι συνέβαλε στο να καταγραφεί το 2024 ως το θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων. Αυτή τη φορά το ενδεχόμενο ενός «σούπερ Ελ Νίνιο» προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία στους επιστήμονες για το πώς μπορεί να αλληλεπιδράσει με την ήδη εξελισσόμενη κλιματική αλλαγή.
Οπως επισημαίνει ο Τζον Γκότσχαλκ, οι υψηλότερες θερμοκρασίες των ωκεανών που συνδέονται με το «Ελ Νίνιο», σε συνδυασμό με την τάση του φαινομένου να ευνοεί θερμότερες από τις κανονικές συνθήκες σε πολλές περιοχές του πλανήτη, συχνά συμβάλλουν στην άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας.
«Εάν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για ένα ισχυρό επεισόδιο “Ελ Νίνιο”, τότε είτε το 2026 είτε το 2027 θα μπορούσε να εξελιχθεί στο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί παγκοσμίως», τονίζει. Ο ίδιος διευκρινίζει πάντως ότι ένα τέτοιο σενάριο δεν θεωρείται βέβαιο, καθώς θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθεί το φαινόμενο κατά το τέλος του 2026 και το πρώτο εξάμηνο του 2027.
Οι συνδυαστικές επιπτώσεις
Αυτό που απασχολεί σε κάθε νέο «Ελ Νίνιο» τους επιστήμονες είναι και οι αλυσιδωτές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η έντασή του.
«Ενα ισχυρό τέτοιο φαινόμενο πέρα από το ότι μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο την πιθανότητα νέων θερμοκρασιακών ρεκόρ, θαλάσσιων καυσώνων και ακραίων φαινομένων ζέστης, σε πολλές περιοχές του κόσμου, μας ανησυχεί ακόμη περισσότερο για τις συνδυαστικές επιπτώσεις», τονίζει ο δρ Εχσαν και κλείνοντας διευκρινίζει: «Η συνύπαρξη ξηρασίας και ακραίας ζέστης μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο πυρκαγιών, να επιβαρύνει τους υδάτινους πόρους και να επηρεάσει τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια».
