Οι συγγραφείς του βιβλίου «Παιδί μου έχεις ταλέντο» Σοφία Πρωτόπαπα και Βασίλης Μανουσάκης δίνουν πρακτικές συμβουλές για ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που θα βοηθήσει τα παιδιά να ανθίσουν όσον αφορά τις κλίσεις τους
Πώς μπορεί ένας γονιός να αναγνωρίσει το ταλέντο του παιδιού του; Και πώς μπορεί να το καλλιεργήσει χωρίς πίεση και άγχος; Το βιβλίο «Παιδί μου έχεις ταλέντο. Ένα εγχειρίδιο καλλιέργειας για γονείς» των Σοφία Πρωτόπαπα και Βασίλη Μανουσάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δίσιγμα, είναι ένας χρήσιμος οδηγός για τους γονείς παιδιών και εφήβων που θέλουν να σταθούν πραγματικοί συνοδοιπόροι στο ταξίδι της ανακάλυψης. Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι κάθε παιδί –και κάθε άνθρωπος– κρύβει μέσα του δυνατότητες που περιμένουν να ανθίσουν και με κοινό όραμα μια εκπαίδευση «εξελικτική, συμπεριληπτική και ευχάριστη», αναδεικνύουν τη σημασία της παρατήρησης, της καθοδήγησης αλλά και της ενθάρρυνσης, ώστε τα παιδιά να βρουν τον δικό τους δρόμο, χωρίς στερεότυπα και πίεση. Το protothema.gr συνομίλησε με τη σύμβουλο ψυχικής υγείας και εκπαιδευτικό Σοφία Πρωτόπαπα και τον πανεπιστημιακό και σύμβουλο ψυχικής υγείας Βασίλη Μανουσάκη για το πώς τα παιδιά μπορούν να βοηθηθούν ώστε ανακαλύψουν τη μοναδικότητά τους και να την αξιοποιήσουν ουσιαστικά. Ποια ιδέα ή ανάγκη γέννησε αυτό το βιβλίο; Τι ήταν αυτό που σας κινητοποίησε; Σοφία Πρωτόπαπα: Μελετάω τα ταλέντα και τα δυνατά σημεία του χαρακτήρα- των παιδιών, των εφήβων και των ενηλίκων- και κάνω ομιλίες και εκπαιδεύσεις για πάνω από 15 χρόνια. Αυτό που με κινητοποιεί πάντα είναι η απήχηση που βλέπω ότι έχει αυτό το θέμα για όλες τις ηλικίες και όλα τα περιβάλλοντα- σπίτι, σχολείο, πανεπιστήμιο, εργασιακός χώρος. Από την άλλη, με κινητοποιεί και η κουλτούρα αδυναμίας που συχνά συναντάω, η έλλειψη εστίασης σε ό,τι είναι δυνατό και καλό σε έναν άνθρωπο. Πάνω από όλα, κίνητρο είναι η γνώση ότι η καλλιέργεια των δυνατών σημείων του χαρακτήρα μπορεί να συμβάλλει στην ψυχική ανθεκτικότητα και την αυτοπεποίθηση ενός ανθρώπου και ήθελα να μοιραστώ όσα γνωρίζω με γονείς, εκπαιδευτικούς και όλους τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες του βιβλίου Παιδί μου έχεις ταλέντο! Βασίλης Μανουσάκης: Το βιβλίο γεννήθηκε από τη μελέτη της Σοφίας Πρωτόπαπα πάνω στα ταλέντα και τα δυνατά σημεία του χαρακτήρα επί σειρά ετών. Εγώ ήρθα αργότερα στο εγχείρημα έπειτα από τη γενναιόδωρη πρόσκλησή της και συνεισέφερα με τα δικά μου ταλέντα… στη γέννηση αυτού του βιβλίου και την προώθησή του. Η κινητοποίηση και για τους δυο μας, αλλά δεδομένα για μένα, ήταν το όραμά μας για μια εκπαίδευση εξελικτική, συμπεριληπτική και ευχάριστη. Έχουν τελικά όλοι οι άνθρωποι κάποιο ταλέντο; Βασίλης Μανουσάκης: Οπωσδήποτε, αλλά δεν το έχουν ανακαλύψει ακόμα. Εγώ προσωπικά, γεννημένος σε εποχές όπου μόνο η γνώση μετρούσε και ο βαθμός στο σχολείο, δεν μπορώ να πω ότι είχα ανακαλύψει το ταλέντο μου. Η δημιουργική γραφή ήρθε και με βρήκε μετά τα 20 μου και αυτό κατά τύχη λόγω μιας εμπνευσμένης καθηγήτριας της Λιάνας Σακελλίου στο ΕΚΠΑ. “Με βρήκε η ποίηση”, όπως λέει και ο Τίτος Πατρίκιος. Είμαι σίγουρος, όμως, πως θα είχα εκδηλώσει κάποια δημιουργικότητα στο σχολείο και την οικογένεια που κανείς δεν πρόσεξε. Υπάρχουν πάμπολλα τέτοια παραδείγματα, που ευελπιστούμε να αλλάξουν στον σύγχρονο τρόπο εκπαίδευσης. Σοφία Πρωτόπαπα: Όλοι οι άνθρωποι έχουν ταλέντα- μοναδικά, διαφορετικά και υπέροχα! Συνήθως, όταν μιλάμε για ταλέντα σκεφτόμαστε τα καλλιτεχνικά – χορός, τραγούδι, μουσική, ζωγραφική, υποκριτική. Αλλά τα ταλέντα όπως τα εξετάζουμε στην ψυχολογία αφορούν την έμφυτη κλίση και την τάση που έχει ένας άνθρωπος να σκέφτεται, να αισθάνεται και να συμπεριφέρεται συνήθως με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Αφορούν την ενσυναίσθηση, την ομαδικότητα, την καλοσύνη, την ταπεινότητα, τη σωστή κρίση, το χιούμορ ή την ηγεσία μεταξύ άλλων. Τα έμφυτα ταλέντα, όμως, δεν είναι αρκετά. Είναι σαν «ακατέργαστα διαμάντια» που χρειάζονται επεξεργασία για να γίνουν δυνατά σημεία και να υποστηρίξουν έναν άνθρωπο, σε όποια ηλικία, να έχει καλή απόδοση, να πετυχαίνει τους στόχους που θέτει, να αισθάνεται καλά με τον εαυτό του και να βρίσκει νόημα και ικανοποίηση στη ζωή του. Για να καλλιεργηθεί ένα ταλέντο, χρειάζεται πάθος, προσπάθεια, γνώση, εξάσκηση, κατάλληλη χρήση, καθοδήγηση και κυρίως ακεραιότητα χαρακτήρα. Στο βιβλίο αναλύουμε τα δυνατά σημεία του χαρακτήρα που βασίζονται στις αρετές και μας υποστηρίζουν να έχουμε καλές προθέσεις και καλό σκοπό όταν κάνουμε ή λέμε κάτι. Πόσο εύκολο είναι για έναν γονιό να «εντοπίσει» το ταλέντο ή την κλίση του παιδιού του, όταν αυτή μάλιστα δεν είναι οφθαλμοφανής; Βασίλης Μανουσάκης: Δεν είναι εύκολο. Θέλει και μια εκπαίδευση από μέρους του γονιού. Όμως, δεν είναι ακατόρθωτο. Αν ένα παιδί εκδηλώνει τάση για καλλιτεχνίες, ακόμα και οι μη “εκπαιδευμένοι” γονείς, θα ήταν καλό να μην του πουν “πώς θα βγάλεις χρήματα από τη μουσική”, αλλά να το βοηθήσουν με όποιον τρόπο μπορούν (ακόμα και χωρίς χρήματα) να εκφράζεται με αυτόν τον τρόπο. Κατά τη γνώμη μου, χρειάζονται μικρές παρεμβάσεις στη γονεϊκότητα, ώστε να φτάσουμε στο σημείο να βοηθάμε τα παιδιά μας να εκδηλωθούν και να εκφράσουν τις δυνάμεις του χαρακτήρα τους. Σοφία Πρωτόπαπα: Ίσως δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά με τον κατάλληλο τρόπο και χρόνο γίνεται. Κάθε γονιός μπορεί να αναπτύξει ένα γονεϊκό στιλ που βασίζεται στα δυνατά σημεία του χαρακτήρα ώστε να βοηθάει το παιδί να αναδείξει τα ταλέντα του. Με άλλα λόγια, ένα ταλέντο ή μια έμφυτη κλίση γίνεται οφθαλμοφανής όταν το περιβάλλον είναι πρόσφορο. Το στιλ που βασίζεται στα δυνατά σημεία του χαρακτήρα είναι ολιστικό, δεν αγνοεί τα αδύναμα σημεία ούτε είναι απόλυτο, όπως δεν είναι απόλυτα πολλά θέματα σχετικά με την ανατροφή ενός παιδιού ή τον γονεϊκό ρόλο. Βοηθάει τους γονείς να καθοδηγούν το παιδί τους να διαχειριστεί τα αδύναμα σημεία του αλλά κυρίως να ανακαλύψει τα δυνατά σημεία του για να αισθάνεται αυτοπεποίθηση, να αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συμπεριφορά του, να εκφράζει την άποψή του και να προστατεύει τον εαυτό του. Κάθε παιδί είναι ένας εκπαιδευόμενος ενήλικας και οι γονείς έχουν το καθήκον να το προετοιμάσουν για αυτόν τον ρόλο. Για να εντοπίζει τα δυνατά σημεία του παιδιού του, ο γονιός μπορεί να αναπτύξει δεξιότητες όπως την παρατήρηση ή την ενεργητική ακρόαση, να μάθει να θέτει τις κατάλληλες ερωτήσεις ή να δίνει εποικοδομητική ανατροφοδότηση, αλλά και να βοηθάει το παιδί του να κάνει αναστοχασμό μιας εμπειρίας που βιώνει. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να μάθει για τα ταλέντα και τα δυνατά σημεία, να παρατηρεί και να τα εντοπίζει στη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του παιδιού του και να συζητάει με το παιδί του ώστε να τα αναγνωρίσει και εκείνο, να του δίνει ευκαιρίες να τα καλλιεργεί και να τα χρησιμοποιεί και να το καθοδηγεί να κάνει αναστοχασμό για τη συμπεριφορά του. Η μετάβαση από τα αδύναμα σημεία ενός ανθρώπου στα δυνατά είναι δύσκολη διαδικασία; Σοφία Πρωτόπαπα: Κάθε μετάβαση είναι μια πρόκληση. Όλοι έχουμε και δυνατά και αδύναμα σημεία. Τα αδύναμα σημεία εμφανίζονται στις δραστηριότητες που δεν κάνουμε αποτελεσματικά συνήθως και δεν αισθανόμαστε καλά για τον εαυτό μας, δεν νιώθουμε ενέργεια ή χαρά. Τα αδύναμα σημεία είναι είτε έμφυτα, είτε επίκτητα. Έμφυτα είναι εκείνα με τα οποία γεννιέται ένας άνθρωπος. Αν τα αναγνωρίζει και τα διαχειρίζεται, δεν εμποδίζουν την απόδοσή του και βιώνει λιγότερο άγχος ή προβλήματα στις σχέσεις του. Αν ένα αδύναμο σημείο του είναι η δημιουργικότητα, για παράδειγμα, μπορεί να συνεργαστεί με κάποιον που έχει αυτό το δυνατό σημείο ή να εκπαιδευτεί σε τρόπους να σκέφτεται πιο δημιουργικά. Επίκτητα είναι όσα προκύπτουν όταν ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί τα δυνατά του σημεία με υπερβολή ή αν δεν τα χρησιμοποιεί καθόλου λόγω πίεσης ή κοινωνικών συνθηκών. Σκεφτείτε την περιέργεια, την ενσυναίσθηση ή την επιμονή: είναι όλα τους δυνατά σημεία, αλλά αν τα χρησιμοποιεί υπερβολικά ή αν δεν τα αξιοποιεί, τότε γίνονται αδύναμα. Στην ουσία, ένα αδύναμο σημείο, ειδικά έμφυτο, σπάνια μετατρέπεται σε δυνατό. Ένας άνθρωπος όμως μπορεί να μάθει να το διαχειρίζεται: • αναγνωρίζει και καταλαβαίνει ποια είναι τα αδύναμα σημεία του και σε ποιες περιπτώσεις ή με ποιους ανθρώπους δημιουργούν εμπόδια, κάτι που θέλει θάρρος και ειλικρίνεια για να το παραδεχτεί • αξιοποιεί τα δυνατά σημεία του ώστε να διαχειριστεί την έλλειψη ή την υπερβολή και να βελτιώσει την απόδοσή του, • θέτει συγκεκριμένους στόχους και εξασκείται,
