- Το φως είναι ένα θρεπτικό συστατικό, αλλά ο σύγχρονος φωτισμός, όπως οι λάμπες LED και τα ενεργειακά αποδοτικά τζάμια, μας έχει στερήσει το κρίσιμο κόκκινο και υπέρυθρο φως που χρειαζόμαστε.
- Η στέρηση του κόκκινου φωτός επιβραδύνει την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα και συνδέεται με την αύξηση παθήσεων όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης τύπου 2, η άνοια και ο καρκίνος.
- Η αποκατάσταση της έκθεσης σε κόκκινο φως, μέσω περισσότερου χρόνου σε εξωτερικούς χώρους ή χρήσης παραδοσιακών λαμπτήρων, είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της κυτταρικής ενέργειας και την πρόληψη παθήσεων.
Πάρτε έναν φακό, αυτός του κινητού σας κάνει, ανάψτε τον και τοποθετήστε την άκρη του δείκτη σας πάνω από τη λάμπα. Βλέπετε αυτή την κόκκινη λάμψη; Μπορεί να νομίζετε ότι έχει να κάνει με το αίμα, αλλά κάνετε λάθος. Είναι φωτόνια κόκκινου φωτός που αναπηδούν μέσα στο δάχτυλό σας, αναζητώντας κάπου να καταλήξουν. Πώς επηρεάζει το κόκκινο φως τον μεταβολισμό.
Διαβήτης: Νέα θεραπεία με κόκκινο φως μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης χωρίς φάρμακα
Το φως ως θρεπτικό συστατικό: Στερούμαστε το κόκκινο φως – Τι επίδραση έχει στον μεταβολισμό
Αυτό το απλό πείραμα είναι η πύλη προς μία από τις πιο βαθιές και εκπληκτικές βιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών. «Το φως είναι ένα θρεπτικό συστατικό», λέει ο Bob Fosbury, ο οποίος ήταν αστροφυσικός στο European Southern Observatory, προτού στρέψει την προσοχή του στη βιολογία του φωτός.
Αυτό είναι προφανώς αληθές για τα φυτά, τα οποία χρησιμοποιούν το φως για να παράγουν υδατάνθρακες, αλλά αποδεικνύεται ότι ισχύει επίσης για τα ζώα και τους μύκητες, τα οποία αξιοποιούν το φως με έναν τρόπο που μέχρι σήμερα δεν είχε εκτιμηθεί επαρκώς. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων και των ανρθώπων, λειτουργούν με ηλιακή ενέργεια.
Ενώ το ηλιακό φως είναι εδώ και πολύ καιρό γνωστό ότι είναι κρίσιμο για τη ζωή στη Γη, το γεγονός ότι το φως χρησιμοποιείται επίσης για να κινεί ομαλά τους μηχανισμούς του μεταβολισμού μόλις τώρα γίνεται γνωστό. Τα μεγάλα μήκη κύματος, τα οποία προέρχονται από το κόκκινο και το υπέρυθρο (IR) φως, είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα για τη δημιουργία ενέργειας και είναι εύκολα διαθέσιμα από πηγές όπως το ηλιακό φως και οι λαμπτήρες πυρακτώσεως.
Ωστόσο, οι αλλαγές στον φωτισμό που είχαν ως στόχο να βοηθήσουν στην εξοικονόμηση ενέργειας μάς στέρησαν άθελά μας αυτή την κρίσιμη παροχή, δημιουργώντας ένα αρκετά ειρωνικό σενάριο: ακριβώς τη στιγμή που ανακαλύψαμε το όφελος του κόκκινου φωτός, στερούμε άθελά μας από τον εαυτό μας αυτό το φως.
Σκρολάρετε πριν τον ύπνο; Τι να κάνετε για να προστατευτείτε από το μπλε φως στο κινητό
Τι είναι το κόκκινο φως και πώς επηρεάζει την υγεία μας
Το κόκκινο φως είναι ένα συγκεκριμένο μήκος κύματος του ορατού φωτός, περίπου 600–700 nm, το οποίο μπορεί να περάσει στο δέρμα χωρίς να προκαλέσει έγκαυμα ή βλάβη στους ιστούς. Αντί να χρησιμοποιεί θερμότητα, λειτουργεί σε κυτταρικό επίπεδο για να επαναφορτίσει απαλά τη φυσική παραγωγή ενέργειας του οργανισμού σας.
Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2025 με τίτλο RED LIGHT PROTOBIOMODULATION – THE WAY TO STAY YOUNG AND CURE DISEASE – A REVIEW OF THE LITERATURE, το κόκκινο και το εγγύς υπέρυθρο φως αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του δέρματος, αυξάνοντας την τριφωσφορική αδενοσίνη (ATP), τη σύνθεση RNA και πρωτεϊνών, ενώ παράλληλα μειώνουν το οξειδωτικό στρες και τα επίπεδα των φλεγμονωδών κυτοκινών.
Κατά συνέπεια, αυτές οι κυτταρικές αλλαγές επιτρέπουν στη φωτοβιοτροποποίηση να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά δερματικές παθήσεις, να επουλώνει πληγές, να προάγει την αναζωογόνηση του δέρματος και να διαχειρίζεται την ανδρογενετική αλωπεκία.
Το κόκκινο φως χαμηλής έντασης επηρεάζει την ανθρώπινη υγεία φαίνεται να μπορεί να:
- Λειαίνει και συσφίγγει το δέρμα: Διεγείρει τα κύτταρα του δέρματος να παράγουν περισσότερο κολλαγόνο και ελαστίνη, συμβάλλοντας στη μείωση των λεπτών γραμμών και στη βελτίωση της ελαστικότητας του δέρματος.
- Επιταχύνει την επούλωση των πληγών: Ενισχύει τη μικροκυκλοφορία και την κυτταρική αποκατάσταση, βοηθώντας τις επιφανειακές πληγές και τις χειρουργικές ουλές να επουλωθούν γρηγορότερα.
- Καταπραΰνει τον πόνο και τη φλεγμονή στις αρθρώσεις: Συμβάλλει στη μείωση των φλεγμονωδών δεικτών στους ιστούς του σώματος, προσφέροντας ανακούφιση από τις πρησμένες αρθρώσεις και την τενοντίτιδα.
Ύπνος: Ποια είναι η καλύτερη απόχρωση στο φως της κρεβατοκάμαρας – Βοηθά στην αϋπνία
Ο σύγχρονος φωτισμός στερεί από τον οργανισμό μας το κόκκινο φως
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, δύο σημαντικές τεχνολογίες άλλαξαν τους εσωτερικούς μας χώρους:
- οι ενεργειακά αποδοτικοί λαμπτήρες LED και
- τα σύγχρονα τζάμια παραθύρων που έχουν σχεδιαστεί για να εμποδίζουν τη θερμότητα.
Ενώ εξοικονομούσαν ενέργεια, αφαίρεσαν αόρατα κύματα φωτός που χρειάζονται οι άνθρωποι, στους εσωτερικούς χώρους όπου περνάμε έως και το 90% του χρόνου μας.
«Χάσαμε περίπου το 95% του φάσματος», λέει ο νευροεπιστήμονας Glen Jeffery από το University College London, σύμφωνα με το New Scientist. «Ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση, μπαμ, εξαφανίζονται τα μεγάλα μήκη κύματος. Και αυτό είναι πρόβλημα».
Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, το φως της ημέρας παρείχε ορατό κόκκινο φως και αόρατο υπέρυθρο φως, το οποίο διαπερνά εύκολα τα ρούχα και τους βαθύτερους ιστούς. Σε εσωτερικούς χώρους, οι πρόγονοί μας λάμβαναν τα ίδια οφέλη από τις φωτιές, τα κεριά και τους παραδοσιακούς λαμπτήρες πυρακτώσεως.
Ωστόσο, το σύγχρονο γυαλί μπλοκάρει το υπέρυθρο φως και οι LED δεν παράγουν καθόλου υπέρυθρο φως. «Οι LED είναι εντελώς σκοτεινές στο υπέρυθρο», λέει ο Βρετανός αστροφυσικός Bob Fosbury.
Γραμμές και ρυτίδες στον λαιμό; Ο καλύτερος τρόπος να τις αντιμετωπίσετε αποτελεσματικά
Την ίδια στιγμή, η παχυσαρκία, ο διαβήτης τύπου 2, η άνοια και οι καρκίνοι αυξάνονται. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η στέρηση κόκκινου φωτός αποτελεί έναν βασικό κρυφό παράγοντα.
«Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία, αλλά πιστεύω όλο και περισσότερο ότι το φως είναι ο πιο θεμελιώδης και κυρίαρχος παράγοντας», λέει ο Fosbury. «Και πιθανότατα είναι ο ευκολότερος παράγοντας που μπορούμε να διορθώσουμε».
Πώς μετατρέπεται το φως σε ενέργεια στο σώμα μας
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η Σοβιετική βιοφυσικός Tiina Karu ανακάλυψε ότι το κόκκινο και το υπέρυθρο φως επιτάχυναν τον τρόπο με τον οποίο τα κυτταρικά εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, τα μιτοχόνδρια, παράγουν την ενέργεια που ονομάζεται ATP.
Σήμερα, η θεραπεία με κόκκινο φως χρησιμοποιείται ευρέως για την αντιμετώπιση του πόνου, την επιτάχυνση της επούλωσης των πληγών και τη βελτίωση προβλημάτων μνήμης.
Η απορρόφηση του κόκκινου φωτός ενισχύει την κυτταρική ενέργεια, βοηθώντας την αποκατάσταση των άρρωστων κυττάρων. Κάτω από LED, η παραγωγή ενέργειας επιβραδύνεται. Ακόμη χειρότερα, το μπλε φως από τις οθόνες επιβραδύνει ακόμη περισσότερο την κυτταρική ενέργεια.
Ο Fosbury συγκρίνει αυτή την ανεπάρκεια με το «σκορβούτο του 21ου αιώνα», δηλαδή μία σταδιακή επιδείνωση της υγείας. «Είναι κάτι που συσσωρεύεται σε βάθος χρόνου», λέει ο Jeffery.
Αυτή η επιβράδυνση αυξάνει το σάκχαρο στο αίμα, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαβήτη. Ο Jeffery διαπίστωσε ότι 15 λεπτά κόκκινου φωτός μείωσαν τις αυξήσεις του σακχάρου στο αίμα και ότι η προσθήκη χαμηλού φωτισμού από λαμπτήρες πυρακτώσεως σε γραφεία με LED μείωσε το σάκχαρο στο αίμα των εργαζομένων.
«Τα μιτοχόνδριά τους ενεργοποιούνται από το κόκκινο φως», λέει ο Jeffery. Η έκθεση στο φυσικό φως συμβάλλει επίσης στην πρόληψη της απώλειας μνήμης, της νόσου Πάρκινσον, των καρδιακών παθήσεων και του καρκίνου.
Ο νευρολόγος John Mitrofanis από το University of Sydney σημειώνει ότι η θεραπεία με κόκκινο φως απλώς διορθώνει μία τεχνητή έλλειψη. «Ίσως το μόνο που κάνει είναι να διασώζει διαδικασίες που έχουν διαταραχθεί επειδή βρισκόμαστε συνεχώς σε εσωτερικούς χώρους και φωτιζόμαστε με μπλε φως».
Οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για το φως του ηλίου
Η ανθρώπινη βιολογία εξελίχθηκε ειδικά για να χρησιμοποιεί το ηλιακό φως. «Η ζωή στη Γη έχει εξελιχθεί εδώ και 4 δισεκατομμύρια χρόνια υπό το ηλιακό φως και έχει προσαρμοστεί εξαιρετικά στις ιδιότητες του ηλιακού φωτός», λέει ο Fosbury.
Το σώμα μας λαμβάνει φυσικά αυτή την ενέργεια. «Το σώμα είναι κυριολεκτικά σχεδιασμένο να απορροφά όσο το δυνατόν περισσότερο υπέρυθρο φως», λέει ο Scott Zimmerman.
Όταν το κόκκινο φως εισέρχεται στο δέρμα σας, όπως η κόκκινη λάμψη που βλέπετε όταν τοποθετείτε έναν φακό πάνω στο δάχτυλό σας, αναπηδά μέσα στους ιστούς σας μέχρι τα κύτταρα να το μετατρέψουν σε ενέργεια.
Πώς να λαμβάνετε το καθημερινό σας φως
Για να διορθωθεί αυτό, χρειάζεται να περνάτε περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους ή να χρησιμοποιείτε παραδοσιακούς λαμπτήρες. Το αντηλιακό και τα ρούχα εμποδίζουν τις επιβλαβείς ακτίνες UV, ενώ επιτρέπουν στο υγιές κόκκινο και υπέρυθρο φως να περάσει.
Για όσους εργάζονται σε γραφείο, ο Jeffery συνιστά έναν λαμπτήρα πυρακτώσεως με χαμηλή ένταση, ο οποίος εκπέμπει υψηλό επίπεδο υπέρυθρου φωτός με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας.
Απώλεια βάρους: 10 τροφές που βάζουν φωτιά στον μεταβολισμό ακόμη και όταν κοιμάστε
Τα κτίρια και τα νοσοκομεία προσαρμόζονται σταδιακά. Ορισμένα προσθέτουν εξωτερικούς χώρους νοσηλείας για να επιταχύνουν την ανάρρωση των ασθενών.
«Υπάρχει πραγματική ανάγκη για αλλαγή», λέει ο βρετανός ακαδημαϊκός Alistair Nunn από το Guy Foundation. «Αυτή τη στιγμή, όλοι ακολουθούν αυτή την πορεία του “ας βάλουμε πολλές LED”, αλλά αυτό δεν μας κάνει καθόλου καλό».
Τελικά, η αποκατάσταση αυτού του φωτός είναι ζωτικής σημασίας. «Μπορείτε να ζήσετε τη ζωή σας χωρίς κόκκινο φως αλλά δεν μπορείτε να ζήσετε υγιεινά χωρίς αυτό», καταλήγει ο Jeffery.
