Η Ευρώπη εξετάζει εθελοντικά «διόδια» στα Στενά του Ορμούζ – Οι όροι και οι αντιδράσεις

Σύμφωνα με τον Guardian, η Ευρώπη εξετάζει σχέδιο για την ασφάλεια και τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ ΗΠΑ, Ιράν και χώρες του Κόλπου διαπραγματεύονται το μελλοντικό καθεστώς της στρατηγικής θαλάσσιας οδού Google Button ΗΕυρώπη εξετάζει ένα σχέδιο που θα μπορούσε να επιτρέψει την επιβολή προαιρετικών χρεώσεων για υπηρεσίες ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, επιχειρώντας να διασφαλίσει την ασφάλεια της διέλευσης χωρίς να παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian. Η βασική ιδέα προβλέπει ότι τα πλοία δεν θα καταβάλλουν υποχρεωτικά τέλη για τη διέλευσή τους από τα Στενά –κάτι που θα προκαλούσε σοβαρές αντιδράσεις– αλλά θα μπορούν να συνεισφέρουν εθελοντικά στο κόστος υπηρεσιών όπως η υποστήριξη της ναυσιπλοΐας, η ασφάλεια και η αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών. Προϋπόθεση είναι το σύστημα να έχει την έγκριση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO). Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Ντέιβιντ Λάμι, προειδοποίησε ότι η επιβολή υποχρεωτικών διοδίων στα Στενά θα είχε καταστροφικές συνέπειες. Ωστόσο, κυβερνητικές πηγές υπενθυμίζουν ότι αντίστοιχα συστήματα εθελοντικής χρηματοδότησης λειτουργούν ήδη σε διεθνείς θαλάσσιες οδούς, όπως τα Στενά της Μαλάκα και η Μάγχη, για την κάλυψη συγκεκριμένων υπηρεσιών ναυσιπλοΐας. Το σχέδιο του Ομάν Το μοντέλο που εξετάζεται βασίζεται στη συνεργασία που εφαρμόζεται στα Στενά της Μαλάκα, μεταξύ Ινδικού και Ειρηνικού Ωκεανού. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το Ομάν, σε συνεργασία με Βρετανούς νομικούς, έχει ήδη επεξεργαστεί σχετική πρόταση και προσφέρθηκε να αποστείλει ειδικούς στην Τεχεράνη για να παρουσιάσουν αναλυτικά το σχέδιο. Η πρόταση δεν προβλέπει την επιβολή διοδίων για τη διέλευση των πλοίων, αλλά ένα σύστημα εθελοντικών εισφορών που θα χρηματοδοτεί υπηρεσίες ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και αντιμετώπισης ναυτικών ατυχημάτων. Το Ομάν, που ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πλωτών διαδρόμων στα Στενά του Ορμούζ, έχει ξεκαθαρίσει ότι αντιτίθεται σε οποιοδήποτε καθεστώς υποχρεωτικών τελών. Στο πλαίσιο αυτό, το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων IRNA μετέδωσε ότι ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, θα μεταβεί το Σάββατο στο Ομάν για συνομιλίες με αντικείμενο το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, η επίσκεψη αποτελεί συνέχεια των διαβουλεύσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη μεταξύ των δύο χωρών εδώ και έναν έως δύο μήνες. Οι επιφυλάξεις του Ιράν Παράλληλα, το Ιράν δέχεται πιέσεις από χώρες της περιοχής να αποσαφηνίσει τις προθέσεις του και να διευκρινίσει αν οι χρεώσεις που προτείνει θα είναι πράγματι εθελοντικές ή θα λειτουργούν στην πράξη ως υποχρεωτικά τέλη. Η ιρανική πρεσβεία στο Λονδίνο ανακοίνωσε ότι εξετάζει ανεξάρτητη πρόταση που εκπονήθηκε από το Energy Policy Research Group, σύμφωνα με την οποία ένα διαφανές σύστημα χρεώσεων για υπηρεσίες ναυσιπλοΐας, ενταγμένο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο περιφερειακής συνεργασίας, θα μπορούσε να ενισχύσει τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων χωρίς να μετατραπεί σε μηχανισμό επιβολής διοδίων. Ωστόσο, διπλωμάτες εκτιμούν ότι στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας δεν υπάρχει ενιαία γραμμή. Όπως σημειώνουν, ορισμένοι κύκλοι των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης θεωρούν ότι, μετά τις αμερικανικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών στόχων, η Τεχεράνη δεν έχει λόγο να δεσμεύεται από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Άλλοι, αντίθετα, τάσσονται υπέρ μιας συνεννόησης με τη διεθνή κοινότητα. Οι πιέσεις της Ουάσιγκτον Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν από την Τεχεράνη να δηλώσει δημοσίως ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά και ότι τα εμπορικά πλοία δεν θα αποτελούν στόχο επιθέσεων. Αμερικανοί αξιωματούχοι αποδίδουν τις δυσκολίες στην εφαρμογή των συμφωνιών στις εσωτερικές αντιπαραθέσεις της ιρανικής ηγεσίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι θεωρεί πως η προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός έχει ουσιαστικά λήξει, αν και οι συνομιλίες για μια μόνιμη διευθέτηση συνεχίζονται. Λίγες ώρες αργότερα προειδοποίησε εκ νέου την Τεχεράνη ότι οποιαδήποτε απόπειρα δολοφονίας του θα προκαλούσε άμεση στρατιωτική απάντηση. Η αντιπαράθεση στον IMO Στο Συμβούλιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) στο Λονδίνο, το Ομάν υπογράμμισε ότι το δικαίωμα διέλευσης από διεθνή στενά προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο και δεν επιτρέπει την επιβολή τελών απλής διέλευσης. Παράλληλα, πρότεινε να εξεταστεί η δημιουργία εθελοντικού μηχανισμού χρηματοδότησης υπηρεσιών που θα ενισχύουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την προστασία του περιβάλλοντος και την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση ναυτικών ατυχημάτων. Κατά την ίδια συνεδρίαση, ευρωπαϊκές και αραβικές χώρες επιχείρησαν να περάσουν ψήφισμα που καταδίκαζε το Ιράν για τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και τις προσπάθειες ελέγχου των Στενών. Ωστόσο, η πρόταση δεν συγκέντρωσε την υποστήριξη της Ρωσίας και της Κίνας, οι οποίες έκαναν λόγο για μονομερή προσέγγιση που υπερβαίνει τις αρμοδιότητες του IMO. Η εύθραυστη εκεχειρία Η διπλωματική διαμάχη εξελίσσεται ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν αυτή την εβδομάδα επιθέσεις σε περισσότερους από 150 στόχους στο νότιο Ιράν, με στόχο –όπως υποστηρίζουν– να περιορίσουν τις δυνατότητες της Τεχεράνης να παρενοχλεί τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Το Ιράν απάντησε πλήττοντας αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι σημερινές διαφωνίες αφορούν τόσο τον τρόπο επαναλειτουργίας των Στενών όσο και το μακροπρόθεσμο καθεστώς διαχείρισής τους. Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν πρόσφατα Ουάσιγκτον και Τεχεράνη προβλέπει ότι, για διάστημα 60 ημερών, το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων χωρίς οικονομική επιβάρυνση, ενώ παράλληλα δεσμεύεται να ξεκινήσει συνομιλίες με το Ομάν για τη διαμόρφωση ενός μόνιμου πλαισίου διαχείρισης των Στενών. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει διαφωνία για τον τρόπο διέλευσης των πλοίων. Οι διπλωματικές επαφές επικεντρώνονται πλέον στο κατά πόσο η Τεχεράνη επιδιώκει απλώς να κατευθύνει προσωρινά την κυκλοφορία μέσω της βόρειας θαλάσσιας οδού ή αν σκοπεύει να απαιτεί στο εξής προηγούμενη άδεια για τη χρήση της νότιας διαδρομής. Στο μεταξύ, ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, Αρσένιο Ντομίνγκες, εκτιμούσε ότι είχε εξασφαλίσει τη συναίνεση της Τεχεράνης για τη χρήση της νότιας θαλάσσιας διαδρομής, ώστε να απομακρυνθούν με ασφάλεια χιλιάδες εγκλωβισμένοι ναυτικοί από την περιοχή. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το Ιράν ανακάλεσε στη συνέχεια την έγκρισή του, με αποτέλεσμα ο IMO να αναστείλει την υλοποίηση του σχεδίου. Παρά την εμπλοκή, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να προτρέπουν τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή. Η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM) υποστηρίζει ότι από τις αρχές Μαΐου οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν συμβάλει στην ασφαλή διέλευση περισσότερων από 800 εμπορικών πλοίων και περίπου 380 εκατ. βαρελιών αργού πετρελαίου μέσω του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου διαδρόμου. Από την πλευρά τους, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης επέμειναν ότι «οι ξένες δυνάμεις δεν έχουν κανέναν ρόλο σε αυτή τη γη ή στα Στενά του Ορμούζ», υπογραμμίζοντας τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν για το καθεστώς της ναυσιπλοΐας στην περιοχή. Παράλληλες διπλωματικές εξελίξεις Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ βρέθηκε και στο επίκεντρο συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Ελλάδα ζήτησε την πλήρη αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά, ενώ η Γαλλία υποστήριξε ότι το μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν προβλέπει την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού και την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια μόνιμη συμφωνία. Οι ΗΠΑ επανέλαβαν ότι θα απαντήσουν σε οποιαδήποτε επίθεση κατά εμπορικών πλοίων.