Νέα μελέτη δείχνει για πρώτη φορά εκτεταμένη μείωση του οξυγόνου σε 21.439 ποτάμια παγκοσμίως – Πιο ευάλωτες οι τροπικές περιοχές αλλά και στην Ευρώπη απαιτείται επαγρύπνηση Google Button Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Τα ποτάμια, οι ζωτικές αυτές αρτηρίες του πλανήτη μας που παρέχουν νερό, τροφή και μέσα διαβίωσης σε εκατομμύρια ανθρώπους, στηρίζοντας παράλληλα ανεκτίμητα οικοσυστήματα, χάνουν σταδιακά το οξυγόνο τους. Αυτό δείχνει μια νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «Science Advances» και η οποία αποδίδει την «ασφυξία» των ποταμών της Γης στη διαρκή θέρμανση που επιβάλλει η κλιματική κρίση επισημαίνοντας ταυτοχρόνως και τον ρόλο των ακραίων θερμικών επεισοδίων, όπως οι καύσωνες, αλλά και των ανθρώπινων παρεμβάσεων. Με βάση τα ευρήματα, η πτωτική πορεία του… ποταμίσιου οξυγόνου αναμένεται να συνεχιστεί έως το τέλος του 21ου αιώνα, προμηνύοντας δυσμενείς συνέπειες τόσο για τα υδάτινα οικοσυστήματα όσο και για τον άνθρωπο, που εξαρτάται από αυτά. Εκτεταμένη περιβαλλοντική απειλή Σύμφωνα με τους ερευνητές του Ινστιτούτου Γεωγραφίας και Λιμνολογίας της Ναντζίνγκ της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, το φαινόμενο της σταδιακής μείωσης του διαλυμένου οξυγόνου στα γλυκά ύδατα έχει λάβει πλέον παγκόσμια διάσταση, διαταράσσοντας την εύθραυστη οικολογική ισορροπία των ποτάμιων συστημάτων. Η μελέτη στηρίζεται σε ένα εκτεταμένο σύνολο δεδομένων από 21.439 ποταμών σε όλο τον κόσμο, καλύπτοντας μια περίοδο σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών, από το 1985 έως το 2023. Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν ότι στο 78,8% των εξεταζόμενων ποταμών καταγράφεται μείωση των επιπέδων του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό κατά το χρονικό αυτό διάστημα. Ιδιαιτέρως ευάλωτες εμφανίζονται οι τροπικές περιοχές, όπου οι ρυθμοί υποχώρησης είναι εντονότεροι και ήδη συνυπάρχουν με χαμηλότερες βασικές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου σε σύγκριση με άλλες γεωγραφικές ζώνες. Οι περιοχές αυτές αναδεικνύονται ως τα πιο ευαίσθητα σημεία ενός παγκόσμιου υδάτινου συστήματος, το οποίο μεταβάλλεται αθόρυβα αλλά σταθερά. «Έξυπνα» drones με την τεχνολογία της… μέλισσας Μελέτη του οξυγόνου από το… Διάστημα Για την αποτύπωση των παγκόσμιων μεταβολών του διαλυμένου οξυγόνου των ποταμών, οι ερευνητές βασίστηκαν σε δεδομένα από το σύστημα Landsat της NASA, ένα από τα μακροβιότερα προγράμματα δορυφορικής παρακολούθησης της Γης, το οποίο καταγράφει συστηματικά την επιφάνεια του πλανήτη μας από το 1972. Οι δορυφορικές εικόνες υπεβλήθησαν σε επεξεργασία μέσω της πλατφόρμας Google Earth Engine, η οποία επέτρεψε τη συνεχή παρακολούθηση των ποταμών. Τα δορυφορικά δεδομένα συνδυάστηκαν στη συνέχεια με δεδομένα χημικών αναλύσεων. Τα χημικά δεδομένα προέρχονταν από ένα πολυδιάστατο δίκτυο που αφορούσε επιτόπιες χημικές αναλύσεις των τελευταίων περίπου τεσσάρων δεκαετιών. Το «πάντρεμα» των στοιχείων ανέλαβε η Τεχνητή Νοημοσύνη, για την εκπαίδευση της οποίας αξιοποιήθηκαν περισσότερες από 10.000 επιτόπιες μετρήσεις ποιότητας νερού της διεθνούς βάσης Global River Water Quality Archive (GRQA). Η βάση συγκεντρώνει δεδομένα από μεγάλα δίκτυα παρακολούθησης, όπως τα παγκόσμια GEMStat και GLORICH, το αμερικανικό WQP, το καναδικό CESI και το ευρωπαϊκό Waterbase, το οποίο περιλαμβάνει και δεδομένα από ποτάμια της Ελλάδας, όπως ο Εβρος, ο Νέστος, ο Στρυμόνας και ο Αξιός, στο πλαίσιο των εθνικών δικτύων παρακολούθησης των κρατών-μελών της ΕΕ. Οι δορυφόροι καταγράφουν πώς το νερό ανακλά το φως σε διαφορετικά μήκη κύματος, επιτρέποντας την έμμεση εκτίμηση παραμέτρων που σχετίζονται με το οξυγόνο, όπως η θολότητα ή η ύπαρξη φυτοπλαγκτού, οργανικής ύλης και θρεπτικών στοιχείων. Αυτή η εξονυχιστική συνδυαστική ανάλυση οδήγησε για πρώτη φορά στην παγκόσμια χαρτογράφηση των μεταβολών των επιπέδων οξυγόνου στα ποτάμια του πλανήτη. Σταθερή πτώση παγκοσμίως Οπως προέκυψε από τη μελέτη, η συγκέντρωση διαλυμένου οξυγόνου στα ποτάμια μειώνεται με ρυθμό περίπου 0,045 mg/L ανά δεκαετία, ενώ οι πιο έντονες μειώσεις εντοπίζονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές, όπως η Νότια Αμερική (ιδίως ο Αμαζόνιος), η Ινδία, η Νοτιοανατολική Ασία και τμήματα της Αφρικής. Ο αόρατος εχθρός της υγείας μας και τα μικροσκοπικά ρομπότ που υπόσχονται να τον εξολοθρεύσουν Στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο παρατηρείται επίσης γενικευμένη πτωτική τάση, αν και λιγότερο ακραία· παρ’ όλα αυτά, τα ευρωπαϊκά ποτάμια δεν μένουν ανεπηρέαστα και έτσι απαιτείται συνεχής παρακολούθηση και προσεκτική διαχείρισή τους, επισημαίνουν οι ερευνητές. Τα κλιματικά μοντέλα υποδεικνύουν ότι η μείωση του οξυγόνου στα ποτάμια θα συνεχίσει την πορεία της μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, ακόμη κι αν οι εκπομπές ρύπων περιοριστούν δραστικά. Η συνολική μείωση εκτιμάται ότι θα φτάσει έως και 4,7%, ενώ οι μεγαλύτερες απώλειες προβλέπονται σε τροπικές και ορεινές περιοχές. Καύσωνες και ανθρώπινη παρέμβαση Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων αποτελεί τον κύριο μοχλό της μείωσης του διαλυμένου οξυγόνου, καθώς περιορίζει τη δυνατότητά του να παραμένει στο νερό και ευθύνεται για πάνω από το 60% της μεταβολής που καταγράφεται. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν τα ακραία θερμικά φαινόμενα, όπως οι καύσωνες, ενώ οι αλλαγές στη ροή των ποταμών και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις – μεταξύ αυτών φράγματα και ταμιευτήρες – επηρεάζουν επίσης τη θερμοκρασία και τη δυναμική των υδάτων. Η μελέτη δημοσιεύεται σε μια εποχή κατά την οποία η μείωση του οξυγόνου στα υδατικά οικοσυστήματα αναδεικνύεται σε ολοένα και πιο ανησυχητική περιβαλλοντική πρόκληση. Η αποξυγόνωση επιβαρύνει βαθιά τους υδρόβιους οργανισμούς, διαταράσσει την αναπαραγωγική τους ισορροπία και, σε ακραίες συνθήκες, μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μαζικές απώλειες ιχθυοαποθεμάτων. Με την πάροδο του χρόνου, η διαδικασία αυτή διαβρώνει τη βιοποικιλότητα και ανασχηματίζει τη δομή και τη μορφολογία των οικοσυστημάτων, αφήνοντας αποτύπωμα και στον άνθρωπο, ιδίως σε κοινωνίες που αντλούν ζωή από τα ποτάμια για ύδρευση, άρδευση και αλιεία. Οι πηγές που τροφοδότησαν πολιτισμούς επί αιώνες μοιάζουν τώρα να… χάνουν την ανάσα τους. Και καθώς τα δεδομένα δείχνουν πως η τάση αυτή δύσκολα αναστρέφεται, το διακύβευμα υπερβαίνει την επιστημονική κατανόηση: αφορά την ίδια τη διατήρηση της ζωής στα οικοσυστήματα του μέλλοντος. Κλιματική αλλαγή ή συνωμοσία; Το προφίλ των Ελλήνων που δεν πείθονται ούτε από την επιστήμη Οι «εχθροί» στην Ελλάδα Στην Ελλάδα, τα ποτάμια οικοσυστήματα αντιμετωπίζουν πιέσεις που εκτείνονται πέρα από την άνοδο της θερμοκρασίας. Οπως εξηγεί στο ΒΗΜΑ-Science ο δρ Κίμων Χατζημπίρος, ομότιμος καθηγητής Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, «oι χαμηλές συγκεντρώσεις διαλυμένου οξυγόνου στα γλυκά νερά της Ελλάδας αλλά και παγκοσμίως συνδέονται κυρίως με την οργανική ρύπανση. Παράλληλα, η αυξημένη εισροή θρεπτικών συστατικών (κυρίως συστατικά λιπασμάτων) μπορεί να ενισχύσει φαινόμενα ευτροφισμού, τα οποία συμβάλλουν περαιτέρω στην κατανάλωση του διαθέσιμου οξυγόνου. Σημαντικό πρόβλημα παρατηρείται επίσης όταν μειώνεται η στάθμη του νερού λόγω άρδευσης ή άλλων χρήσεων, όπως έχει καταγραφεί στον Πηνειό, στον Αξιό και σε άλλους ελληνικούς ποταμούς. Η μείωση του όγκου και της παροχής του νερού περιορίζει την ικανότητα αραίωσης των ρύπων, με αποτέλεσμα την αύξηση των συγκεντρώσεών τους». Η βραδύτερη ροή και η αυξημένη συγκέντρωση οργανικού φορτίου ενισχύουν τις διεργασίες που καταναλώνουν διαλυμένο οξυγόνο, οδηγώντας σε περαιτέρω υποβάθμιση της ποιότητας του νερού. Σε ό,τι αφορά τον ρόλο της κλιματικής κρίσης, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι «η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού μπορεί επίσης να επηρεάσει το οξυγόνο των υδάτων σε βάθος χρόνου, καθώς μειώνει τη διαλυτότητά του και αυξάνει τις βιολογικές διεργασίες που το καταναλώνουν. Επιπλέον ενώ στην περίπτωση της ρύπανσης η βλάβη είναι αναστρέψιμη με τα κατάλληλα μέτρα, η κλιματική κρίση θέτει μεγαλύτερες προκλήσεις καθώς τα αίτια που έχουν οδηγήσει σε αυτή είναι δύσκολα αναστρέψιμα».
Τα ποτάμια της Γης «πεθαίνουν» από ασφυξία – Οι επιστήμονες εκπέμπουν SOS
