Έχετε παρατηρήσει ποτέ έναν σκύλο να απομακρύνεται από έναν άνθρωπο που είναι εκνευρισμένος, αλλά να πλησιάζει ήρεμα κάποιον που κλαίει; Οι σκύλοι φαίνεται πως δεν αντιλαμβάνονται απλώς τη διάθεσή μας, αλλά είναι σε θέση να “διαβάζουν” διαφορετικές συναισθηματικές καταστάσεις και να προσαρμόζουν ανάλογα τη συμπεριφορά τους. Μια νέα μελέτη έρχεται να δώσει ακόμη πιο ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος των σκύλων επεξεργάζεται τα ανθρώπινα συναισθήματα. Για πρώτη φορά, ερευνητές χρησιμοποίησαν μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI) για να δείξουν ότι οι σκύλοι μπορούν να διακρίνουν μεταξύ διαφορετικών αρνητικών συναισθημάτων που εκφράζονται στο ανθρώπινο πρόσωπο.
Ο εγκέφαλος των σκύλων “διαβάζει” τα πρόσωπά μας
Είναι ήδη γνωστό ότι οι σκύλοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις εκφράσεις του ανθρώπινου προσώπου. Παρατηρούν το βλέμμα μας, τις εκφράσεις μας και τις αλλαγές στη συμπεριφορά μας, ενώ αντιδρούν διαφορετικά όταν απέναντί τους βρίσκεται ένας χαρούμενος, ένας φοβισμένος ή ένας θυμωμένος άνθρωπος.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν ήταν απολύτως ξεκάθαρο αν οι σκύλοι μπορούσαν πράγματι να ξεχωρίσουν διαφορετικά συναισθήματα ή αν απλώς αντιλαμβάνονταν μια γενικότερη διαφορά ανάμεσα σε καλή και κακή διάθεση.
Αυτό ακριβώς θέλησε να εξετάσει η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον νευροεπιστήμονα Raúl Hernández-Pérez, από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, μαζί με τους συνεργάτες του. Οι επιστήμονες παρακολούθησαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου σκύλων ενώ εκείνοι έβλεπαν φωτογραφίες ανθρώπινων προσώπων με διαφορετικές εκφράσεις.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό iScience, παρουσίασαν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα. Η ανάλυση έδειξε ότι διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου των σκύλων ενεργοποιούνταν ανάλογα με το ποια συναισθηματική έκφραση έβλεπαν.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι, όταν οι σκύλοι έβλεπαν πρόσωπα που εξέφραζαν φόβο, λύπη ή θυμό, ενεργοποιούνταν διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου, ανάλογα με το συναίσθημα που προσπαθούσαν να ξεχωρίσουν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το γεγονός ότι ο φόβος φάνηκε να ξεχωρίζει περισσότερο από τα υπόλοιπα συναισθήματα. Αντίθετα, όταν οι σκύλοι έβλεπαν θυμωμένα και λυπημένα πρόσωπα, η δραστηριότητα στον εγκέφαλό τους δεν εμφάνιζε πολύ μεγάλες διαφορές.
Γιατί ο φόβος έχει μεγαλύτερη αξία στο μυαλό των σκύλων;
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο φόβος αποτελεί για έναν σκύλο πιο άμεσο και έντονο σήμα κινδύνου. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι σκύλοι μπορεί να αντιδρούν πιο γρήγορα σε ανθρώπινες εκφράσεις φόβου και θυμού, παρουσιάζοντας ακόμη και σωματικές αλλαγές, όπως αύξηση του καρδιακού ρυθμού.
Αυτό σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι απόλυτα λογικό. Ένας θυμωμένος ή φοβισμένος άνθρωπος μπορεί να σηματοδοτεί ότι κάτι πρόκειται να συμβεί και επομένως απαιτεί άμεση προσοχή.
Η λύπη, αντίθετα, δεν αποτελεί απαραίτητα άμεση απειλή για έναν σκύλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σκύλοι δεν αντιλαμβάνονται τη λύπη μας, αλλά ότι ενδέχεται να την επεξεργάζονται με διαφορετικό τρόπο και να μην αισθάνονται την ίδια ανάγκη να αντιδράσουν άμεσα.
Ο εγκέφαλος του σκύλου επεξεργάζεται πολλές πληροφορίες όταν μας κοιτάζει
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της μελέτης είναι ότι η αντίληψη των συναισθημάτων δεν φαίνεται να εξαρτάται από μία και μοναδική περιοχή του εγκεφάλου. Αντίθετα, διαφορετικές περιοχές φαίνεται να συνεργάζονται ώστε ο εγκέφαλος να επεξεργάζεται και να κατανοεί τα συναισθηματικά σήματα. Με απλά λόγια, όταν ένας σκύλος κοιτάζει το πρόσωπό μας, δεν φαίνεται απλώς να αποφασίζει αν είμαστε χαρούμενοι ή λυπημένοι. Ο εγκέφαλός του μπορεί να επεξεργάζεται πιο σύνθετες πληροφορίες σχετικά με το τι ακριβώς αισθανόμαστε.
Οι έρευνες θα συνεχιστούν για πιο ξεκάθαρα συμπεράσματα
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα αυτά αποτελούν ένα σημαντικό πρώτο βήμα αλλά χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, καθώς ο αριθμός των σκύλων που συμμετείχαν ήταν σχετικά μικρός. Επιπλέον, οι σκύλοι κλήθηκαν να παρατηρήσουν στατικές φωτογραφίες ανθρώπινων προσώπων. Στην πραγματική ζωή, όμως, τα συναισθήματά μας δεν μεταδίδονται μόνο μέσω της έκφρασης του προσώπου, αλλά από τη γενικότερη στάση του σώματος και τη συμπεριφορά μας.
Ένας σκύλος που βρίσκεται δίπλα μας έχει στη διάθεσή του πολύ περισσότερες πληροφορίες από μια απλή εικόνα. Ακούει τον τόνο της φωνής μας, παρατηρεί τις κινήσες μας και μπορεί να αντιληφθεί ακόμη και αλλαγές στη μυρωδιά μας.
Και αυτή η τελευταία πληροφορία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμη και λύκοι που έχουν μεγαλώσει κοντά σε ανθρώπους μπορούν να αντιδράσουν σε οσμές που συνδέονται με τον ανθρώπινο φόβο.
Αυτό υποδηλώνει ότι η ικανότητα των κυνοειδών να αντιλαμβάνονται τα συναισθήματά μας δεν αφορά αποκλειστικά την εξέλιξη των σκύλων ως κατοικίδιων, αλλά σχετίζεται και με τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν να συνυπάρχουν με τον άνθρωπο.
Η σχέση με τον σκύλο μας χτίζεται καθημερινά
Κάθε μέρα που περνά μαζί μας ένας σκύλος αποτελεί για αυτόν μια ευκαιρία να μας γνωρίσει καλύτερα. Μαθαίνει τι σημαίνει η φωνή μας όταν είμαστε χαρούμενοι, πώς κινούμαστε όταν είμαστε αγχωμένοι, πώς αλλάζει η συμπεριφορά μας όταν φοβόμαστε ή θυμώνουμε και ποια συναισθήματα συνδέονται με συγκεκριμένες συμπεριφορές.
Αυτή η ικανότητα πιθανότατα αποτελεί ένα από τα στοιχεία που βοήθησαν τους σκύλους να δημιουργήσουν τόσο στενή σχέση με τον άνθρωπο. Δεν ζουν απλώς δίπλα μας, παρακολουθούν συνεχώς τα σήματά μας και χρησιμοποιούν αυτές τις πληροφορίες για να καταλάβουν πώς να συμπεριφερθούν.
Καταλαβαίνει ο σκύλος μας πότε είμαστε άρρωστοι; Πώς αντιδράει
Πολλοί άνθρωποι έχουν παρατηρήσει ότι όταν είναι άρρωστοι, εξαντλημένοι ή λυπημένοι, ο σκύλος τους αλλάζει συμπεριφορά.
Η νέα μελέτη του Hernández-Pérez και των συνεργατών του είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, αφού για πρώτη φορά έχουμε στοιχεία που δείχνουν ότι ο εγκέφαλος των σκύλων μπορεί να ξεχωρίζει ανθρώπινες αρνητικές συναισθηματικές εκφράσεις, αντί να τις αντιμετωπίζει απλώς ως μία γενική κατηγορία κακής διάθεσης.
